شریف لک‌زایی

اخبار، گفتگوها، یادداشتها، مصاحبه ها و مقاله های دکتر شریف لک زایی

اسلامی‌سازی علوم انسانی خیزش دوباره تمدن‌ اسلامی را به همراه دارد
ساعت ۱٠:٢٤ ‎ب.ظ روز یکشنبه ٢۸ آذر ۱۳۸٩  کلمات کلیدی: گفت و شنود ، علوم انسانی ، وبلاگ ، تمدن اسلامی

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی معتقد است بحث اصلی و اساسی انقلاب اسلامی این نبود که ما خودمان را در ذیل غرب تعریف کنیم؛ بلکه نکته اصلی و اساسی این بود که ما از آن‌ها تمایز داریم و این تمایز با تمدن‌سازی مبتنی بر آموزه‌های اسلامی محقق می‌شود.

گروه اندیشه: «شریف لک‌زایی»، عضو هیئت علمی پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، در گفت‌وگو با خبرگزاری قرآنی ایران (ایکنا) در تبیین مفهوم اسلامی‌سازی علوم انسانی اظهار کرد: اگر در یک برداشت بسیار کلی بخواهیم بگوییم که منظور از اسلامی‌سازی علوم انسانی چیست، باید گفت که مراد از آن، فرهنگی‌سازی، اخلاقی‌سازی و معنوی‌سازی علوم انسانی است.

وی با اشاره به مبانی و فرهنگ اسلامی که به ‌هر حال از قدیم وجود داشته، عنوان کرد: این فرهنگ، مکاتب مختلفی چه در حوزه فلسفی و چه در حوزه فقهی و چه در حوزه کلامی به‌وجود آورده است. در حوزه فلسفه، حکمت مشاء، حکمت متعالیه، حکمت اشراق در واقع سه بحث بسیار برجسته است که این مکتب مبتنی بر آموزه‌های دینی شده و به‌نوعی رنگ و بوی اسلامی و دینی به خود گرفته است.

عضو هیئت علمی پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با بیان این‌که ما از این فلسفه می‌توانیم به عنوان فلسفه اسلامی یاد کنیم، گفت: همین‌طور در بحث‌هایی مثل فقه و کلام و به‌خصوص درباره بحث تفسیر می‌توانیم علوم اسلامی را ببینیم. این‌ها دانش‌هایی هستند که در حوزه تمدن اسلامی تأسیس شده‌اند و به‌ هر حال ما در دوره‌های مختلف از این‌ها استفاده کرده‌ایم.

لک‌زایی تأکید کرد: این علوم، راهبردهایی را به ما نشان می‌دهند و همواره ملاک و معیار عمل ما بوده‌اند، اما در یک برداشت کلی و در یک نگاه کلی اگر بخواهیم بگوییم که چرا می‌خواهیم علوم را اسلامی کنیم یا چرا علوم انسانی را باید با این نگاه بنگریم، باید بگوییم که منظور و هدف‌مان از این کار چیست؟ به نظرم می‌رسد که ما در یک مرحله‌ای هستیم که می‌خواهیم تمدن اسلامی را احیاء کنیم.

وی با بیان این‌که اگر بخواهیم تمدن‌سازی کنیم باید با توجه به مقتضیات و نیازها و وضعیت روز جهان، به این مسئله بپردازیم، گفت: نیازمند این است که بازسازی علوم انسانی در حوزه علومی که ما داشتیم یا حوزه علومی که از غرب وارد جامعه ما شده است، صورت بگیرد. ما باید همه این‌ها را در نظر بگیریم. اگر این‌ها را در نظر گرفتیم، آن موقع می‌توانیم به سمت یک بازخیزی حرکت کنیم که در آنجا هدف اصلی از این بازخیزی، تمدن‌سازی است.

عضو هیئت علمی پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی تصریح کرد: نمی‌شود ما بخواهیم یک تمدنی را تأسیس کنیم و این تمدن، مبتنی بر علومی باشد که از سایر نقاط وارد جامعه ما شده باشد. این تمدن حتما باید مبتنی بر فرهنگ و آموزه‌هایی باشد که در دل این جامعه وجود دارد؛ بنابراین یک تمدن با فرهنگ خودی شکل می‌گیرد، سامان، بسط و پویایی پیدا می‌کند.

لک‌زایی با اشاره به وضعیت کنونی علوم انسانی که ذیل فرهنگ غربی تعریف می‌شویم، گفت: با این وضعیت، ما در حاشیه فرهنگی و دانش غربی قرار داریم. هیچ نکته‌ای نیست که ما را از آن‌ها تمایز ببخشد. اگر می‌خواهیم این روند را ادامه بدهیم، این روند نیاز به تأسیس و احیای تمدن اسلامی و علوم انسانیِ اسلامی ندارد، همان چیزهایی که در غرب هست، ما آن‌ها را کامل بگیریم، کامل اجرا کنیم و بنابراین مثل آن‌ها هستیم.

وی عنوان کرد: اما بحث اصلی و اساسی انقلاب اسلامی در سال 57 اتفاق رخ داد، این نبود که ما خودمان را در ذیل غرب، تعریف کنیم. بلکه نکته اصلی و اساسی این بود که ما از آن‌ها تمایز داریم و این تمایز را در واقع می‌خواهیم محقق کنیم. محقق ساختن این تمایز به دانش‌هایی است که ما را می‌تواند به آن هدف‌مان برساند.

لک‌زایی با بیان این‌که هدف انقلاب اسلامی، تمدن‌سازی بر اساس مبانی اسلامی و آموزه‌های دینی است، اضافه کرد: این مسئله ما را به سمت و سویی می‌کشاند که بتوانیم خودمان را از غرب متمایز کنیم و باید هم متمایز کنیم، حالا این‌که ما برای تحقق علوم اسلامی انسانی چه کار باید کنیم؟ طبیعتا راه‌کارهای خاص خودش را که شامل راه‌کارهای فرهنگی، علمی، اخلاقی و معنوی می‌شود.

وی افزود: این‌طوری نیست که با اجبار، فشار، تحمیل و تحکم بخواهد یک چیزی پایه‌ریزی و پیگیری شود و بتوان یک تحول عمده‌ای را ایجاد کرد. بنابراین برای این‌که ما بتوانیم چنین کاری را تحقق ببخشیم، الزاماً و ضرورتاً آزادی یکی از نیازهای اساسی این تمدن‌سازی خواهد بود. یعنی اگر ما بخواهیم علوم انسانی اسلامی تأسیس کنیم، در واقع دانش این‌گونه را پیش ببریم و جلو ببریم، حتماً نیاز به آزادی داریم.

عضو هیئت علمی پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با بیان این‌که محققان، پژوهشگران و اساتید نیازمند آزادی هستند تا بتوانند در یک فرآیند گفت‌وشنود و در یک تضارب آراء و افکار، ایده‌های نوی را در این زمینه‌ها مطرح کنند، افزود: از این منظر، راه‌ها و راه‌کارهایی پدید می‌آید که این دانش‌ها را پیش ببریم و بر اساس نیازهای فعلی جامعه‌مان، دانش‌ها شکل بگیرد، این یک راه‌کار بسیار اساسی و اصلی است.

لک‌زایی تأکید کرد: آزادی یک عنصر حیاتی برای این است که بتوانیم یک کار این‌گونه‌ای را سامان بدهیم و پیش ببریم و یک تحرکی و تحولی در این بخش ایجاد کنیم. بنده در کتاب آزادی و دانش که امسال برای اولین بار چاپ شده، رابطه آزادی و دانش را ترسیم کرده‌ام که چگونه می‌توانیم این دو بحث را به سامان برسانیم که دانش، الزاماً حیاتش به آزادی است.

این پژوهشگر اضافه کرد: آزادی به بسط دانش و تولید دانش کمک می‌کند. از آن طرف وقتی که یک بسطی در دانش اتفاق می‌افتد، خود به خود به بسط آزادی نیز منجر می‌شود. یعنی به مرور ما را به سمت تعالی، تکامل و ارتقاء حرکت می‌دهد، یک رابطه حلقوی بین این‌ها برقرار است که ما را دائما به سمت جلو حرکت می‌دهد و توقفی در آن نیست.

وی با بیان این‌که اگر باب آزادی بسته شود، طبیعتا دچار رکود خواهیم شد، عنوان کرد: نمی‌توان گفت که در چنین شرایطی دانش به پیش می‌رود؛ بنابراین آزادی یکی از الزامات اساسی است که برای تحقق علوم انسانی اسلامی به آن احتیاج داریم. نکته دومی که درباره تحقق علوم انسانی اسلامی باید به آن اشاره شود، این است که کار باید به کاردان سپرده شود.


 
امام موسی صدر : تاریخ را آن گونه که حسین(ع) می خواست بنا کنیم
ساعت ۱۱:٠٦ ‎ب.ظ روز شنبه ٢٠ آذر ۱۳۸٩  کلمات کلیدی: گفت و شنود ، امام حسین (ع) ، وبلاگ ، امام موسی صدر

بررسی قیام حسینی در اندیشه امام موسی صدر

در گفتگو با شریف لک زایی

سید جواد میرخلیلی
بحث عاشورا و قیام امام حسین(ع)، همواره مورد توجه عالمان و بزرگان شیعه بوده است. یکی از شخصیتهایی که در خصوص امام حسین(ع)، بحثها و سخنرانی های مفصلی دارد، امام موسی صدر، رهبر ایرانی شیعیان لبنان، است. بدین منظور به سراغ دکتر
شریف لک زایی، عضو هیأت علمی گروه فلسفه سیاسی پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی رفتیم که تدوین پروژه اندیشه سیاسی امام موسی صدر را دنبال می کند.

عاشورا الگوی مبارزات امام موسی صدر
دکتر شریف لک زایی در پاسخ به اولین پرسش ما در خصوص اهمیت بحثهای امام موسی صدر می گوید: امام موسی صدر، در جامعه چند فرهنگی و متکثر لبنان بحثهای خود را ادامه داد و باعث ارتقای شیعیان لبنان از حیث سیاسی، فرهنگی و دینی شد. وی می افزاید: قیام حسینی مبحثی از اعتقادات شیعه است و امام موسی صدر به نوعی با طرح این بحث در جامعه لبنان مجموعه باورها و اعتقادات شیعیان لبنان را ارتقا بخشید و بر آن بود بدین وسیله همه جامعه لبنان را متأثر سازد و موجبات تحرک آنان را در راستای تحقق عدالت و ارزشهای انسانی فراهم آورد. از این رو وی نه تنها از باورهای دینی خود دست نکشید، بلکه باعث ارتقای یک بحث شیعی در جامعه چند فرهنگی و متکثر لبنان شد و از آن به منظور تأثیرگذاری بر چنین جامعه ای بهره ها برد. او ادامه می دهد: جامعه ای که در آن، فرقه ها و قومیت های گوناگون و ادیان مختلف اعم از اهل سنت، مسیحیان و غیره حضور داشتند و امام صدر بر آن بود آنان را نیز با برنامه های خود همراه سازد. بنابراین باید توجه داشته باشیم که با چنین فضایی امام موسی صدر از قیام امام حسین(ع) و عاشورا صحبت می کند و از این بحث برای جامعه خود الگوگیری می کند.

چرا امام حسین(ع) قیام کرد؟
عضو هیأت مدیره انجمن مطالعات سیاسی، با اشاره به الگوگیری امام موسی صدر از نهضت امام حسین(ع)، درباره نوع نگاه وی به نهضت امام حسین(ع) می گوید: وجود برخی مشکلات در جامعه آن روز موجب شد که امام حسین(ع) به جای سکوت در مقابل حکومت یزید، به این نتیجه برسد که نه آنها را همراهی کند و نه در مقابل اقدامهای آنان تسلیم شود، بلکه راه سومی به نام مقاومت و قیام را انتخاب کند و نهضتی را آغاز کند که به لحاظ عینی و مادی نتیجه ظاهری اش شکست بود.

از این رو به نظر می رسد از نظر امام موسی صدر، مهمترین نکته بحث حکومت و حاکمان است. امام حسین(ع) با تحلیلی جامع از شرایط جامعه به این نتیجه می رسد که برای تأثیرگذاری در تاریخ باید به سمت مقاومت و قیام علیه یزید اقدام کند. این پژوهشگر دینی ادامه می دهد: اگرچه این راه سخت و دشوار بود اما دلیل انتخاب آن این بود که به نظر امام حسین(ع) نقشه ای طرح ریزی شده بود تا اسلام را زشت و وارونه جلوه دهد و اسلام را از درون از بین ببرد. در واقع یزید از درون در حال مبارزه با اسلام بود. یزید از اسلامی استفاده می کرد که پیامبر(ص) منادی آن بود اما وی در حال تحریف و عقده گشایی شخصی به وسیله آن بود؛ آن هم به عنوان یک حاکم جامعه اسلامی!

لک زایی می افزاید: بحران و مشکل اصلی از نگاه امام حسین(ع) همین موضوع بود که فرد ناصالحی بر حکومت تکیه زده بود و می خواست ارزشهایی را که توسط پیامبر(ص) بنا شده بود را تغییر دهد. این نویسنده کشورمان تصریح می کند: به تعبیر امام موسی صدر، یزید شخصیتی مغرور، بی بند و بار و فاسق بود. در نتیجه امام به سبب مسؤولیت انسانی و اسلامی خود نمی توانست در مقابل چنین فردی بی تفاوت باشد. در واقع یکی از دلایل شهادت امام را هم همین سکوت امت می داند. بنابراین حضرت نمی توانست سکوت کند و ببیند که دین جدش آسیب می بیند. امام باید به مقابله می پرداخت تا مانع تحریفهای عمیق شود.
به گفته عضو هیأت علمی پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی، امام موسی صدر این گونه تحلیل می کند که چون با حکومت یزید در آغاز یک انحراف بسیار بزرگ در امت اسلامی هستیم، باید با هر چه در توان داریم در مقابل آن بایستیم تا مبادا این انحراف عمیق و گسترده شود و در شمار ارزشهای دینی درآید. وی در ادامه تأکید می کند: در واقع از این منظر، نقش رهبری اصیل دینی این است که جلوی چنین انحرافهایی را بگیرد.

وی در این جا به حدیثی نبوی اشاره می کند که مطابق آن پیامبر(ص)، امام حسین(ع) را چراغ هدایت و کشتی نجات امت دانسته اند. در نتیجه امام حسین(ع) به عنوان چراغ هدایت و کشتی نجات امت باید اعتراض خود را مطرح و عملی می کرد تا نشان دهد حکومت اسلامی، حکومت یزید و امثال یزید نیست. بنابراین در تحلیل امام موسی صدر، حکومت نامطلوب و حاکمان ناصالح، یک محور مهم در قیام امام حسین(ع) به شمار می شود.

روشنگری جامعه
دکتر لک زایی در پاسخ به سؤال ما درباره اقدامهای مهم امام در این قیام می گوید: طبق تحلیل صدر، امام حسین(ع) وقتی انحرافها و کجی ها را مشاهده می کند، به روشنگری دست می زند. سیدالشهدا(ع) تأکید می کند که یزید شایستگی رهبری جامعه اسلامی را ندارد و در حقیقت حضرت کار خود را اصلاح گری بیان می کند. وی می افزاید: روشنگری بخش مهم از اقدام امام محسوب می شود. امام مشاهده کرد که مقابله اش با این وضعیت به یک فداکاری بزرگ برای بیدار کردن وجدانهای خفته نیاز دارد و همچنین مسؤولیت امام به عنوان کسی که در جامعه زندگی می کند و نباید در مقابل انحرافها ساکت بنشیند، باعث شد تا امام به این نتیجه برسد که راه قیام را در پیش گیرد.لک زایی می گوید: امام در هر شرایطی، اقدام به روشنگری و روشن ساختن جامعه می کند. امام می خواست با این اقدام خود، مردم را هدایت و با خود همراه کند. از همین روست که امام حتی آغازگر جنگ نابرابر روز عاشورا هم نبود.

استاد حوزه و دانشگاه اظهار می دارد: امام احساس می کند که باید با یک فداکاری بزرگ کاری کند که جلوی این انحراف را بگیرد و بنابراین از مدینه به سمت مکه حرکت می کند و در مکه در حالی که همه در حال انجام و اتمام اعمال حج هستند، اما ایشان اعمال را نیمه تمام رها کرده و به سمت دیگری حرکت می کند و ضمن حفظ حرمت کعبه، پرسشی بزرگ را در اذهان ایجاد می کند.وی ادامه می دهد: از آثار امام موسی صدر درباره این حادثه عظیم این گونه استنباط می شود که حضرت قصد داشت به وظیفه دینی و اجتماعی خود عمل نماید، نه اینکه حتماً پیروز شود و حکومت را به دست گیرد. که البته مطابق محاسبات امام، راهی برای پیروزی ایشان هم متصور نبود.

در واقع حضرت به وظیفه خودش که همان نقش هدایتگری و اصلاح گری است عمل می کند. طبیعتاً اگر اسباب و علل ایشان را همراهی می کرد و به پیروزی می رسید، حکومت هم تشکیل می داد. لک زایی بیان می کند: به عقیده «صدر» همراهی خانواده و بستگان امام در این سفر، نشان از روشنگری ایشان است که می خواهد نشان دهد که این حاکم به اصطلاح اسلامی حتی به فرزندان و زنان هم رحم نمی کند. در هر حال در همه حرکت امام روشنگری نهفته است.

نقش مکمل حضرت زینب(س)
نویسنده کتاب «آزادی و دانش» می گوید: امام موسی صدر در یکی از سخنرانی های خود به نقش مکمل حضرت زینب(س) در این روشنگری نیز اشاره می کند و این نقش را در دو محور پاسداری از عزت امام حسین(ع) و نشان دادن امام به عنوان مظهر قدرت ارزیابی می کند. در واقع به سرانجام رساندن رسالت امام پس از شهادت و نیز رساندن خبر مصیبتها و رخدادها به قلب جهان اسلام برعهده زینب(س) قرار می گیرد.

وی ادامه می دهد: این مسأله با توجه به شهادت همه مردان به جز دو تن از جمله امام زین العابدین(ع) که بیمار بود، قابل توجه است؛ زیرا از نگاه امام موسی صدر دلیل اینکه آنها همه مردان را به شهادت رساندند، این بود که کسی باقی نماند تا این رسالت را به دیگران برساند. اما پس از این حادثه، این حضرت زینب(س) است که در نقش مکمل امام حسین(ع) ظاهر می شود و چهره پلید کارگزارانی که به نام اسلام حکومت می کردند را افشا می کند.

همه دستاوردهای یک قیام تاریخی
دکتر لک زایی به نتایج قیام امام حسین(ع) اشاره کرده و می گوید: امام موسی صدر در تبیین نتایج قیام امام حسین(ع) که به درد جامعه امروز نیز می خورد، بحث امر به معروف و نهی از منکر و اصلاح جامعه را به صورتی پررنگ مطرح می کند.

امام موسی صدر تصریح می کند: اگر امر به معروف ترک و به منکر عمل شود و فساد در جامعه شیوع پیدا کند، این بدان معناست که در این برهه از زمان هم خون امام حسین(ع) هدر رفته است. نویسنده کتاب «توزیع و مهار قدرت در نظریه ولایت فقیه» ادامه می دهد: اگر در جامعه ما هم به امر به معروف و اصلاح پذیری روی خوش نشان داده نشود، نشانگر آن است که امت امروزی نیز خون امام حسین(ع) را هدر داده است و این نکته بسیار مهمی است که می توان آن را در ابعاد و الگوی تربیتی نهضت امام حسین(ع) به شمار آورد که برای همیشه استمرار دارد. به تعبیر ایشان نبرد همچنان برپاست.

وی اظهار می کند: امام موسی صدر تعبیر بسیار جالبی دارد که تاریخ را آن گونه که حسین(ع) می خواست بنا کنیم. یعنی ایشان در همان جامعه متنوع فرهنگی لبنان هم با سخنرانی های خود در پی این بود که باید تاریخ را به گونه ای ساخت که امام حسین(ع) می خواست. در واقع قیام علیه تبعیض و امر به معروف و احقاق حقوق انسانها در جامعه درسی است که نهضت عاشورای حسینی به همه انسانها در همه اعصار می آموزد. در نتیجه سکوت در برابر حکومت حاکمان ستمگر جایز نیست.

عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی می گوید: امام موسی صدر، با پیروی از راه امام حسین(ع) برای احیای حقوق شیعیان و حفظ و حرمت نهادن به حقوق محرومان در جامعه لبنان پیشقدم شد و تأثیرات شگرفی را پدید آورد.

از نظر امام موسی صدر، امام حسین(ع) برای همیشه تاریخ پیروز شده است؛ زیرا در راه آزادی امتش قیام کرد و در مقابل ستمگران سکوت و همراهی و تسلیم را جایز نشمرد. از این رو است که امام موسی صدر می گوید، کسی که خود و نسلش را در راه آزادی امتش وقف کرده باشد، پیروز است. در حقیقت امام موسی صدر می خواهد بگوید، هم امام حسین(ع) پیروز شد و هم هر امتی که این گونه عمل کند، در سرتاسر تاریخ پیروز است.

روزنامه قدس، بیست آذر 1389.

مطالب مرتبط

آزادی و آزادگی در اندیشه حسینی

درسی برای آزادگی: اخلاقی سازی جامعه


 
مجموعه نشست‌ها و مقالات سیاست متعالیه منتشر می‌شود
ساعت ٢:٢۸ ‎ق.ظ روز دوشنبه ۱٥ آذر ۱۳۸٩  کلمات کلیدی: خبر و نظر ، آثار ، وبلاگ ، حکمت سیاسی متعالیه

مدیر پروژه حکمت سیاسی متعالیه پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی از انتشار چند جلد باقی‌مانده «مجموعه نشست‌ها» و «مجموعه مقالات» سیاست متعالیه از منظر حکمت متعالیه خبر داد.

به گزارش خبرگزاری قرآنی ایران (ایکنا) به نقل از پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، «شریف لک‌زایی» در نشست نقد کتاب «مقدمه‌ای بر حکمت سیاسی متعالیه» اظهار کرد: چند جلد باقی‌مانده «مجموعه نشست‌ها» و «مجموعه مقالات» سیاست متعالیه از منظر حکمت متعالیه به‌زودی منتشر خواهد شد.

وی همچنین افزود: کتاب «حکمت سیاسی متعالیه» تألیف ابوالحسن حسنی نیز به‌زودی از سوی پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی منتشر می‌شود.

یادآور می‌شود، پیش از این چکیده نشست‌ها و مقاله‌های همایش «سیاست متعالیه از منظر حکمت متعالیه» و دفتر اول نشست‌ها و جلد نخست مقاله‌های همایش «سیاست متعالیه از منظر حکمت متعالیه» به اهتمام شریف لک‌زایی و توسط پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در قالب کتاب منتشر شده بود.