شریف لک‌زایی

اخبار، گفتگوها، یادداشتها، مصاحبه ها و مقاله های دکتر شریف لک زایی

کرسی آزاداندیشی؛ حلقه گمشده جنبش نر‌م‌افزاری
ساعت ٩:۳۳ ‎ب.ظ روز یکشنبه ٢٩ آبان ۱۳٩٠  کلمات کلیدی: آزادی ، نجف لک زایی ، وبلاگ ، میهمان

دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه باقرالعلوم(ع) ادامه داد: باید ساختارهای لازم را برای انجام این کار فراهم کنیم و بسترهای قانونی و آیین‌نامه‌ای را تدوین، و یا ترمیم کنیم، اگر ساختار نداریم باید ساختار ایجاد کنیم که این مسائل طبیعتا زمان می‌برد و حتی به فرض اینکه تمام حوزه بپذیرند و وارد این مسئله شوند باز به علت تربیت نیروی انسانی و نظریه‌پردازی، این مسئله نیاز به زمان دارد.


 
اخلال در سایت، تداوم فعالیت در وبلاگ!
ساعت ۱:٤٢ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ٢٥ آبان ۱۳٩٠  کلمات کلیدی: خبر و نظر ، وبلاگ ، پرشین بلاگ

به اطلاع دوستان می رساند در حال حاضر به دلیل مشکلاتی که در سایتم به نشانی www.lakzaee.com به وجود آمده انتشار مطالبم اختصاصاَ تا زمانی که مشکلات سایتم برطرف شود در همین وبلاگ (sharifl.persianblog.ir) انجام می گیرد. ان شاء الله زمانی که صفحه جدید به بهره برداری برسد از همین طریق اطلاع رسانی خواهد شد. گفتنی است فعالیت های این وبلاگ از مرداد ماه سال 1389 پس از این که مدتی متوقف شده بود از سر گرفته شد. از این رو وبلاگ حاضر، که از فروردین 1383 آغاز به کار کرده است، در پانزد ماه اخیر فعال بوده و به فضل الهی همچنان فعال خواهد بود.


 
آزادى و حیات معقول در اندیشه آیةاللَّه محمد تقى جعفرى
ساعت ۳:٠۸ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ٢٤ آبان ۱۳٩٠  کلمات کلیدی: مقاله ، علامه محمد تقی جعفری ، وبلاگ ، آزادی

دو مفهوم اخلاق و آزادى در شمار مفاهیم فربه تجویزى و از ناب ترین مباحث فلسفه سیاسى است. برجستگى این مفاهیم به گونه‏اى است که در تمامى دوره‏هاى حیات اندیشه سیاسى خود را بر ذهن و اندیشه متفکران و زندگى آدمى تحمیل کرده است. از این رو نوشته حاضر در تلاش است تا نگره یکى از فیلسوفان مسلمان معاصر در باب مناسبات اخلاق و آزادى را بکاود و با سنجش این دو مفهوم فربه فلسفه سیاسى، به طرح و آزمون مدعاى مقاله در باب اولویت آزادى بر اخلاق بپردازد.


 
عید غدیر، عید ولایت : گفتاری از امام موسی صدر
ساعت ٦:٤٢ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ٢٤ آبان ۱۳٩٠  کلمات کلیدی: امام موسی صدر ، امام علی (ع) ، وبلاگ ، ولایت

دین به معنای تربیت مردم است. دین یعنی تغییر رویکرد مردم، تغییر ایمان آنان، تغییر ذهنیت آنان و تغییر عادت‏ها و آداب و رسومشان و به عبارتی کوتاه، دین یعنی تلاش برای از نو ساختن انسان.

به ذوق امام در تفسیر آزادی بنگرید: می‏فرماید: «من ترک الشهوات کان حرّا؛ هر که شهوت‏ ها و خواسته‏ های نفسانی را رها کند، آزاده است.» منظور امام این است که آزادی هیچ حد و مرزی ندارد. آزادی چیست؟ آزادی تنها رها شدن از دیگران نیست، بلکه رها شدن از نفسی که به بدی فرمان می‏ دهد نیز هست. همان گونه که وقتی من از سیطرة استعمارگر یا استثمارگر اقتصادی و یا سلطه اشغالگر یا ستمگر رها می ‏شوم، آزادم، به همین ترتیب وقتی از شهوت‏ ها و هوس‏ هایم رها می ‏شوم نیز آزادم. وقتی در این مفهوم دقت کنیم، درمی ‏یابیم که می‏ توان گفت: آزادی حد و مرزی ندارد به این شرط که از همه چیز آزاد بود، نه تنها از دیگران. چرا؟ زیرا آن آزادی که تجاوز به آزادی دیگران را به دنبال داشته باشد آزادی نیست، بلکه نوعی تجاوز و ستمگری یعنی خودپرستی و خودکامگی. در این صورت هی چ‏گاه آزادی ما با آزادی دیگران تعارض پیدا نمی‏ کند.


 
بیداری بوجود آمده همه کشورهای پادشاهی را با مشکل مواجه خواهد کرد
ساعت ٧:۱۳ ‎ب.ظ روز دوشنبه ٢۳ آبان ۱۳٩٠  کلمات کلیدی: گفت و شنود ، بیداری اسلامی ، وبلاگ ، پرشین بلاگ

عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با بیان اینکه تأکید براستقلال، آزادی و همچنین نقش آفرینی در حوزه عمومی امری اسلامی و دینی است و در آموزه های اسلامی هم اشاره شده گفت: بیداری که اتفاق افتاده همه کشورهای استبدادی و حکومت های پادشاهی را با مشکل مواجه خواهد کرد.

به گزارش روابط عمومی و امور بین الملل دفتر تبلیغات اسلامی، شریف لک زایی با بیان اینکه اصل و پدیده بیداری یک پدیده مبارکی است، تصریح کرد: این اصل نشان می دهد که مردم در جوامع مختلف به صحنه آمده اندو سعی می کنند در تعیین سرنوشت خود مشارکت فعالی را به ارمغان بیاورند و این ناشی از به سربردن طولانی مدت در سایه دولت های استبدادی است.

وی با بیان اینکه انسان آزاد آفریده شده است، افزود: طبق آموزه های دینی باید همه انسان ها بتوانند زندگی و جامعه خود را تعیین کنند و در آن مشارکت داشته باشند و با حرکت هایی که در سطح جهان به خصوص کشورهای اسلامی صورت پذیرفته می توان گفت که این اتفاق در حال وقوع است.
این کارشناس مسائل سیاسی ادامه داد: آنچه امروز در کشورهای مختلف دیده می شود نشان از این دارد که مطالبه برای حضور و مشارکت در جامعه یک مطالبه عمومی و آشکار شده است و وضعیت خوبی به وجودآمده تا مردم خواسته های اصلی خود را مطرح کنند.

وی بیان داشت: امروز شعارهایی که مردم ایران در اوایل انقلاب خود سر می دادند توسط مردم در کشورهای مختلف منطقه سر داده می شود و تحقیری که سال ها بر روی مردم برخی کشورها شکل گرفته بود هم اکنون برای آن ها غیر قابل تحمل گردیده است.

لک زایی گفت: امروز مردم منطقه به دنبال این هستند که کرامت فردی و سیاسی و اقتصادی آن ها لحاظ شود و به آن دست پیدا کنند.

وی اظهار داشت: تأکید بر استقلال، آزادی و همچنین نقش آفرینی در حوزه عمومی امری اسلامی و دینی است و در آموزه های اسلامی هم اشاره شده که هر کس که صبح سر از خواب بر دارد باید نسبت به جامعه خود دغدغه داشته باشد و هر آنچه از دستش  برمی آید انجام دهد تا جامعه به سمت مطلوب هدایت شود.

عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی تصریح کرد: در انقلاب مردم بحرین بحث شیعه و سنی مطرح نیست و باید گفت که همه مذاهب در انقلاب حضور و برای به ثمر رسیدن آن تلاش دارند.

وی افزود: حرف مردم این است که نباید خاندانی بیاید و همه پست ها در میان آن خانواده تقسیم شود و حتی بسیاری از اهل سنت هم به همین اعتراض دارند که نباید فقط یکی از خانواده های اهل سنت قدرت را در دست بگیرد و این یک ستم به خود اهل سنت بحرین است.

لک زایی همچنین در پاسخ به این سوال که آیا فکر می کنید که انقلاب در عربستان سعودی هم اتفاق بیفتد گفت: بعید است انقلاب در کشور عربستان سعودی همچون لیبی و مصر به سرعت اتفاق بیفتد زیرا آمریکا و خود عربستان اجازه نمی دهند؛ اما اگر چه در کوتاه مدت بعید است ولی با توجه به نارضایتی عمومی که میان شیعیان و اهل سنت وجود دارد در دراز مدت شرایط می تواند به نفع مردم این کشور تمام شود.

وی بیان داشت: بیداری که اتفاق افتاده همه کشورهای استبدادی و حکومت های پادشاهی را با مشکل مواجه خواهد کرد و باید گفت که حکومت ها و کشورها چاره ای ندارند جز اینکه که به سمت مشارکت دادن مردم خود حرکت کنند.

این کارشناس مسائل سیاسی گفت: در عربستان هم همچون بحرین فقط یک خانواده در حال حکومت هستند و حتی امروز خود اهل سنت عربستان هم نسبت به این امر گلایه داشته و مدعی هستند که باید در حکومت حضور و مشارکت داشته باشند.

وی در بخش دیگری از سخنان خود و در پاسخ به این سوال که آیا غیر از مناطق شیعه نشین هم احتمال شکل گیری اعتراضات مردم وجود دارد تصریح کرد: بعضی تلاش دارند تا انقلاب ها و اعتراضات مردم در بحرین و عربستان را در قالب اختلافات میان شیعه و اهل سنت بیان کنند تا از احساسات مردم سوء استفاده کنند؛ اما باید گفت که اعتراضات در کشورهایی چون عربستان از مناطق شیعه نشین فراتر خواهد رفت و گسترده تر خواهد شد.

لک زایی بیان داشت: آمریکایی ها در تلاش هستند تا نگذارند در کشورهایی چون بحرین و عربستان تحولی ایجاد شود زیرا می دانند این تحول به نفع جهان اسلام تمام خواهد شد و در مقابل سلطه استکبار خواهد بود و حوزه نفوذی ایران را به طور طبیعی بسط و گسترش خواهد داد و منافع انقلاب در این کشورها به ایران می رسد؛ زیرا ایران از هر قیامی در مقابله با جبهه و جریان استکبار حمایت کرده و خواهد کرد.


 
کتابی مظلوم
ساعت ٧:٠٩ ‎ب.ظ روز دوشنبه ٢۳ آبان ۱۳٩٠  کلمات کلیدی: سیستان و بلوچستان ، تاسوکی ، وبلاگ ، رضا لک زایی

چند روز پیش کتابی به دستم رسید که خیلی من رو مجذوب و متعجب کرد.اول از اینکه این کتاب توسط یک نویسنده هم استانی نوشته شده  و کتاب به چاپ دوم رسیده بود و من تازه اون رو پیدا کرده بودم شرمسار شدم.عنوان کتاب خاطرات یک گروگان تاسوکی بود.

در مقطعی که هجوم همه جانبه رسانه های بیگانه ایران را در منظر جهانی به عنوان کشوری تروریست و مدافع آن به جهان مینمایاند مظلوم ماندن این گونه کتابها وعدم تبلیغ مناسب جهت معرفی قربانیان واقعی تروریسم امریکایی به جامعه وجهان توسط نهادهای مرتبط جای بسی تاسف دارد.

جا دارد که ارگانهای مربوطه با تبلیغ و توزیع این کتاب ارزشمند و نمونه های مشابه به وظایف فرهنگی خود عمل نمایند.

خاطرات یک گروگان (تاسوکی ) توسط آقای رضا لک زایی از گروگان های حادثه تاسوکی نگارش شده است. این کتاب توسط انتشارات بوستان کتاب چاپ شده و قیمت چاپ دوم کتاب 5900 تومان است.

نویسنده در این کتاب به شرح خاطرات خود از شب حادثه تروریستی تاسوکی تا زمان رهایی و بازگشت به ایران پرداخته است.

متن کتاب روان و ساده و بصورت مقطعی از مشهد ها روایت شده است. در انتهای کتاب تصاویری از حادثه و افراد مرتبط چاپ شده است.

حادثه تروریستی تاسوکی 6 سال پیش در شامگاه بیست وپنجم اسفند ماه 1384 توسط گروهک تروریستی جند الله در منطقه ای به نام تاسوکی در محور زاهدان به زابل روی داد و در آن 22 تن از مسافران عبوری و بیگناه به شهادت رسیده و تعدادی مجروح وبه اسارت گرفته شدند.

مهدی شیخ زاده

منبع: http://delestaneh.blogfa.com/post-7.aspx


 
خاطرات «تاسوکی» برای چهارمین بار منتشر شد
ساعت ۱٠:۳٠ ‎ب.ظ روز شنبه ٢۱ آبان ۱۳٩٠  کلمات کلیدی: سیستان و بلوچستان ، تاسوکی ، وبلاگ ، رضا لک زایی

کتاب «تاسوکی؛ خاطرات یک گروگان» مشاهدات کسی است که صدوپنجاه روز در چنگال تروریست‌ها گروگان بوده و انصافاً با قلمی شیوا و عفیف نگاشته شده است.

در این فاجعه، بیش از سی نفر از هموطنان، بی­گناه به گلوله بسته شدند که در مجموع بیست و دو تن از آنان در همان محل به شهادت رسیدند. جمعی نیز زخمی شدند و هفت نفر نیز به گروگان برده شدند. تروریست­ ها روزهای بعد از این فاجعه در اطلاعیه­ ای ضمن پذیرش این اقدام سبعانه، حمله به کاروان مسؤولین را بهانه اقدام وحشیانه و غیر انسانی خود ذکر کردند! این در حالی است در میان شهدا چند دانش آموز و دانشجو و طلبه و خبرنگار و معلم و کاسب و کارگر و بازنشسته و سرباز حضور دارند.

در مقدمه این کتاب که به قلم دکتر شریف لک‏ زایی نوشته شده چنین می‏ خوانیم: «شاید بتوان گفت بهترین منبعی که به گونه­ ای منسجم می­ تواند هویت واقعی این گروه و عاملان مستقیم چنین فاجعه­ ای را آشکار ­کند همانا خاطرات یکی از گروگان های این فاجعه تلخ است. این خاطرات برآمده از پنج ماه اسارت است و افزون بر این که به شیوه بسیار جذابی حوادث این دوره را باز می­ گوید و به واقع، شرح درد و رنج و خون دلی است که بر گروگان­ های فاجعه تروریستی تاسوکی در این مدت رفته است، نوعی توجه دادن به اعتقادات و باورهای ناصوابی است که این افراد و گروه از آن برخوردار بوده و بر آن اساس اقدامات خود را توجیه می­ کنند. بنابراین از محتوای غنی و سرشاری برخوردار است. به ویژه این که از آموزه­ های ناب دین، یعنی معارف قرآن کریم، نیز مشروب می­ شود.

این نوشته همچنین نشان می­ دهد به رغم آن که تروریست­ ها معتقد به پیروی از سنت پیام­آور مهر و رحمت، رسول اکرم (ص) هستند اما باورهای آنها و چگونگی عمل به آموزه­ های دینی آنها را از این سنت عظیم دور می­ کند تا حدی که در مواقعی آن آموزه­ های ناب الهی و نبوی به نفع اهداف کوتاه و پست مادی توجیه و تفسیر می­ شود و ادعای پیروی از چنان سنت عظیمی پوچ و پوک می­ شود. بی­ مناسبت نیست تأکید شود که این باورها در پرتو جهالتی مرکب و متعصبانه و به دور از تأمل و عمق و غنای کافی و مستدل بار آمده و از این رو تاب گفت و شنود و مواجهه با سنت عقلی و استدلالی و حتی نقلی و روایی را ندارد.»

کتاب تاسوکی، خاطرات یک گروگان، نوشته رضا لک زایی در 328 صفحه و با شمارگان 800 نسخه برای چهارمین بار در سال 1390 به همت مؤسسه بوستان کتاب منتشر شده است. گفتنی است در پایان این کتاب تصاویر گروگان‏ها، شهدا و برخی تروریست‏ها در تاسوکی که توسط خودشان منتشر شده و همچنین نقشه منطقه تاسوکی با توجه به موقعیت استان و موقعیت مرزی آمده است.

برای اطلاعات بیشتر راجع به ریگی، گروهکش، فاجعه تروریستی تاسوکی، شهدا، زخمی‌ها و گروگان‌ها مطالعه کتاب «تاسوکی؛ خاطرات یک گروگان» را به شما پیشنهاد می‌کنیم. برای تهیه این کتاب می‌توانید با مرکز پخش مؤسسه بوستان کتاب 02517743426 تماس بگیرید.

منبع: خبرگزاری اهل بیت علیهم السلام


 
امکان یا امتناع آزادى سیاسى در اندیشه و رفتار امام على(ع)
ساعت ۳:٠۳ ‎ب.ظ روز جمعه ٢٠ آبان ۱۳٩٠  کلمات کلیدی: مقاله ، امام علی (ع) ، وبلاگ ، آزادی

اساسى ترین بحث در آزادى سیاسى این است که آیا انتخاب یک حکومت و حاکم به رأى و نظر آزادانه ى مردم بستگى دارد، یا این که باید به اجبار نوع حکومت و شخص حاکم را بر مردم مسلط نموده و آنان را به اطاعت از حاکمى که هیچ انس و الفتى با او ندارند وادار ساخت؟ بى تردید پاسخ منفى است و نمى توان نوع حکومت و شخص حاکم را بر مردم تحمیل کرد. حتى رسول اکرم صلى الله وعلیه وآله هنگامى در مدینه نظام سیاسى بر پا ساخت که مورد پذیرش و قبول مردم آن سامان قرار گرفت.


 
سه جلد از مجموعه چهار جلدی «رسائل فلسفی ملاصدرا» منتشر شد
ساعت ۸:٤٧ ‎ب.ظ روز شنبه ۱٤ آبان ۱۳٩٠  کلمات کلیدی: حکمت سیاسی متعالیه ، ملاصدرا ، وبلاگ ، پرشین بلاگ

سه جلد از مجموعه رسائل فلسفی صدرالدین شیرازی، به همت انتشارات بنیاد حکمت اسلامی صدرا و با اشراف آیت‌الله سیدمحمد خامنه‌ای روانه بازار نشر شد.


 
سفارش امام این بود که اختلافات متوجه بنیانها و اصول نشود
ساعت ۸:٤۱ ‎ب.ظ روز شنبه ۱٤ آبان ۱۳٩٠  کلمات کلیدی: امام خمینی ، میهمان ، وبلاگ ، نجف لک زایی

گفتگوی سایت جماران با دکتر نجف لک زایی

هنوز یک دهه از آغاز نظام اسلامی نگذشته بود که روحانیون رده‌بالای نظام، در نهادی با عنوان جامعه روحانیت مبارز، با اختلافاتی غیرقابل اغماض روبرو شدند و راه باقیمانده را، راه جدایی یافتند. گروهی ماندن در جامعه روحانیت کهنسال را به صلاح خود ندانستند و در تلاشی دیگر، مجمع روحانیون مبارز را بنیاد گذاشتند. رهبر کبیر انقلاب این زایش تاریخی شاگردان خویش را مبارک دانست و مجمع روحانیون مبارز از دل جامعه روحانیت اعلام موجودیت کرد. جریان جدیدی که معادلات سیاسی را در انتخابات پیش روی مجلس سوم به نفع خود تغییر داد و همچنین در  رخدادهای سیاسی کشور نقش تاثیرگذاری پیدا کرد.امام ضمن تایید این انشقاق، به نگارش توصیه نامه ای روشنگرانه  به این دو جریان دست یازید، نامه ای که عطف به محتوای آن به "منشور برادری" شهرت یافت. امام خمینی  در این نامه تاکید کردند که « اگر در این نظام کسى یا گروهى خداى ناکرده بى‏جهت در فکر حذف یا تخریب دیگران برآید و مصلحت جناح و خط خود را بر مصلحت انقلاب مقدم بدارد، حتماً پیش از آنکه به رقیب یا رقباى خود ضربه بزند به اسلام و انقلاب لطمه وارد کرده است.»   23 سال پس از صدور منشور برادری از سوی امام خمینی(س)، سراغ محققان و فعالان سیاسی و اجتماعی رفته ایم تا مراد رهبر کبیر را از «وحدت» و «اختلاف» بپرسیم و چاره چالش های فراروی وحدت ملی و امنیت سیاسی را در برهه ای از حساس ترین دوران نظام جمهوری اسلامی از آنها بخواهیم .آنچه در پی می آید، گفتگوی پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران با حجت الاسلام والمسلمین لک زایی در این باره است.


 
درگذشت پدر فقه سیاسی
ساعت ۱٠:۳۳ ‎ب.ظ روز یکشنبه ۸ آبان ۱۳٩٠  کلمات کلیدی: یادداشت ، آیت الله عمید زنجانی ، وبلاگ ، پرشین بلاگ

استاد آیت الله عباسعلی عمید زنجانی که به ویژه در سه سال اخیر از ناراحتی کلیوی رنج می برد امروز صبح (هشتم آبان) دعوت حق را لبیک گفته و به دیار باقی شتافت.

ایشان را به حق می توان به عنوان پدر فقه سیاسی در ایران معاصر به شمار آورد. آثار ارزنده ای که از ایشان در فقه سیاسی نگارش و منتشر شده توانسته جایگاه این دانش را در ایران امروز به نحو برجسته ای ارتقا بخشد.

نگارنده در زمانی افتخار شاگردی در درس فقه سیاسی دوره دکتری علوم سیاسی آن استاد گران مایه را داشت که ایشان به تازگی عمل قلب را انجام داده بود و از این رو حال مساعدی نداشت اما وقتی شروع به تدریس می کرد تقریباً بیش از دو ساعت صحبت می کرد و گویا هر چه بیشتر از تدریس انرژی می گرفت و سر حال تر می شد.

گاه گداری که به نقل خاطراتی به ویژه از جریانات فکری و سیاسی جامعه می پرداخت، جانب انصاف و اعتدال را رعایت می کرد. روزی در پایان درس از ایشان پرسیدم مطالب حاشیه ای که درباره افراد و جریان ها نقل می فرمایید اجازه داریم که در بیرون برای دیگران هم نقل کنیم یا خیر؟ که فرمود: ایرادی ندارد. من چیز مخفی ندارم.

گفتنی این که همه مباحث و مطالب ایشان در درس فقه سیاسی که در نیم سال نخست سال 1387 ایراد شده است توسط نگارنده ظبط شده و محفوظ است. به امید این که روزی توفیق انتشار همه این مباحث را بیابم.

روح این استاد ارجمند شاد و با اولیاءالله محشور باد.


 
موانع آزاداندیشی و نظریه‌پردازی: خروج از فضای شعاری
ساعت ۱٢:٥٦ ‎ق.ظ روز چهارشنبه ٤ آبان ۱۳٩٠  کلمات کلیدی: یادداشت ، آزادی ، وبلاگ ، علوم انسانی

آنچه رهبر معظم انقلاب در دیدار اخیر نخبگان علمی و فرهنگی کشور، با آنها در میان نهادند و از روند گسترش کرسی‌های آزاداندیشی گله‌گزاری کردند، به میزان زیادی وظیفه روشنفکران و اندیشمندان را در قبال این مسئله افزایش می‌دهد؛ به این خاطر که ایجاد و ترویج کرسی‌های یاد شده، از امور فرهنگی- زیربنایی برای توسعه و پیشرفت کشور به شمار می‌رود. با این حال وظیفه خطیر اندیشمندان در این برهه حساس تاریخی، نقد و بررسی عملکرد کرسی‌های آزاداندیشی و نظریه‌پردازی است. مطلب حاضر با توجه به این مهم به نگارش درآمده است.


ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

چندی پیش طی سخنانی در جمع نخبگان از اینکه مسئله آزاداندیشی مغفول واقع شده است صریحاً گلایه کردند و بار دیگر بر تحقق کرسی‌های آزاداندیشی و نظریه‌پردازی تأکید ورزیدند. در اینجا این پرسش مطرح می‌شود که موانع تحقق کرسی‌های آزاداندیشی و نظریه‌پردازی چیست و چرا با توجه به همه تأییدات و تأکیدات مقام عالی کشور این مسئله همچنان در گیرودار ساختارهای اداری و اجرایی مغفول و مهجور واقع شده است؟

شاید بتوان طیفی از موانع را برای فقدان تحقق کرسی‌های آزاداندیشی و نظریه‌پردازی برشمرد که طبیعتاً فقدان زیرساخت‌های فرهنگی لازم، می‌تواند در صدر آنها باشد؛ به این معنا که تحقق این مسئله اولاً یک مسئله فرهنگی است و ثانیاً باید از طریق فرهنگسازی‌ نهادینه شده و تحقق یابد. در واقع در این بخش مشکلات بسیاری وجود دارد و متأسفانه اقداماتی به منظور فرهنگسازی‌ در این زمینه از سوی نهادهای مسئول به انجام نرسیده است. برای مثال رسانه‌ای مانند صدا و سیما نتوانسته است فضای مناسبی برای برگزاری گفت‌و‌شنودها و میزگردهای فکری و حتی سیاسی پدید آورد و کمتر توانسته گامی در این زمینه بردارد. از این گذشته فضای تک‌صدایی در این رسانه در اغلب بخش‌های آن حضور قوی و برجسته‌ای دارد که همان تک‌صدایی را نیز به معنای کامل تحقق نبخشیده است. از این رو به‌نظر می‌رسد رسانه تأثیرگذاری مانند صداوسیما در این زمینه فقط شعار داده است و نتوانسته گامی مؤثر در این راه بردارد.

مسئله دیگری که آن هم به فرهنگسازی‌ نیاز دارد تحقق بخشی به فرهنگ گفت و شنود و تحمل یکدیگر است. در جامعه علمی و فرهنگی ما افراد هنوز نمی‌دانند چگونه با یکدیگر گفت و شنود داشته باشند و بنابراین توان تحقق ایده کرسی‌های آزاداندیشی، نظریه‌پردازی و نقد و مناظره را ندارد؛ زیرا تحقق این مسئله نیازمند الزاماتی است که باید عملی شود. یکی از ملزومات اولیه گفت و شنود همانا صبوری و تحمل نظر و دیدگاه دیگران است. گفت و شنود دیدگاه‌های همگرا، الزاماً نیازمند شرایط و فضای خاصی نیست و حتی واجد جار و جنجال و هیاهو هم نیست. آنچه ارزش می‌یابد این است که تضارب آرا صورت گیرد و دیدگاه‌های مختلف و متفاوت بتوانند با یکدیگر به گفت‌و‌شنود بپردازند و فرهنگ تحمل‌پذیری را در خود تقویت کنند.

از سویی به‌نظر می‌رسد یکی از عمده‌ترین مشکلات ما در این حوزه مربوط به نهادهای آموزشی و علمی نظیر آموزش و پرورش، حوزه علمیه و دانشگاه ، به ویژه شیوه تربیت و مسائل روان‌شناختی است. در واقع فقدان فرهنگ مناسب گفت و شنود و عدم فرهنگسازی‌ به مسئله مهم‌تری که به‌نظر تربیتی است باز می‌گردد. ما برای اینکه گپ و گفت موفقی با یکدیگر داشته باشیم هیچ نوع آموزشی ندیده‌‌ایم و البته برای آن تربیت هم نشده‌ایم، از این رو نهادهای سیاسی و اجتماعی وظیفه مهمی در این زمینه دارند؛ به ویژه نهاد خانواده، نهاد حکومت، نهاد دین، نهاد تعلیم و تربیت و حتی نهاد اقتصاد. به‌نظرم آزادی باید ارزش به شمار آید و این ارزش در جامعه نهادینه و حتی خود به نهاد مبدل شود.

در کنار همه اینها نمی‌توان از مجریان تحقق ایده‌آزاداندیشی غفلت کرد. در واقع در پاسخ به این پرسش که چه کسانی باید به این ایده جذاب تحقق ببخشند، باید گفت آنان که خود به این مسئله و ایده باور دارند و حتی اینگونه تربیت شده و بر این نظرند که آزادی در قالب برگزاری کرسی‌های آزاداندیشی و نظریه‌پردازی می‌تواند به پیشرفت جامعه ما مساعدت کند. طبیعتاً مجریانی که با چنین فضایی ناآشنا بوده و برخوردار از فضای ذهنی بسته هستند نه تنها توان تحقق چنین برنامه‌هایی را ندارند بلکه در مقابل انجام آن آگاهانه یا ناآگاهانه کارشکنی می‌کنند. بنابراین تحقق کرسی‌های آزاداندیشی و نظریه‌پردازی منوط به این است که کارگزاران آن با روحیه و منشی آزاد پرورش یافته و از چنین توان فکری و فرهنگی‌ای برخوردار باشند. در غیر این صورت نمی‌توان انتظاری برای تحقق آزاداندیشی داشت و سال‌ها بعد از طرح این مسئله به جایی خواهیم رسید که الان هستیم.

طبیعتاً روی سخن و گلایه مقام معظم رهبری نیز با چنین مجموعه‌هایی است که نتوانسته‌اند فضای مناسبی برای محقق ساختن این ایده به‌وجود آورند که با تصریح حدود 100بار از سوی ایشان متأسفانه وضعیت رضایت‌بخش نیست. شاید حتی بتوان گفت در پاره‌ای از موارد، قواعد دست و‌پا‌گیری از سوی نهادهای مسئول در این بخش پدید آمده که نقض‌غرض و مانعی در سر راه تحقق آزاداندیشی است. کارنامه بزرگ‌ترین نهاد سیاستگذاری فرهنگی کشور، یعنی شورای‌عالی انقلاب فرهنگی و حتی وزارت عریض و طویل علوم، تحقیقات و فناوری نیز در این زمینه روشن نیست. طبیعتاً بهره‌گیری از دیدگاه صاحب‌نظران واجد صلاحیت و کنار گذاشتن افراد ناآشنا به ویژه با حوزه علوم انسانی و اسلامی تأثیرات خاص خود را برجای گذاشته و خواهد گذارد. ضمن اینکه فضای محافظه‌کار رایج نیز اجازه طرح مباحث فکری جدید را نمی‌دهد و حداقل در سر راه طرح آن موانعی ایجاد می‌کند که باید به نحو مناسبی رفع و رجوع شود.

بنابراین نکته مهم، ایجاد و تحقق شرایطی است که هر صاحب فکر و اندیشه بدون هر گونه دغدغه‌ای بتواند از امکان طرح ایده‌های خود بهره‌مند باشد و بدون هراس به طرح آرای خود بپردازد. البته این امر در صورتی است که مرادمان از آزاداندیشی به واقع تضارب آرای مختلف و متفاوتی باشد که در جامعه وجود داشته و حتی رودرروی یکدیگر قرار دارند. به‌نظر می‌رسد آزادی بیان و آزادی پس از بیان در این زمینه نقش انکارناپذیری دارد تا امنیت قابل قبولی در جامعه تحقق یابد و صاحب‌نظران در هر سطحی از امکان طرح نظرات خود برخوردار باشند. ما در این بخش نیازمند تأکید بیشتری بر امنیت فکری، فرهنگی و سیاسی هستیم تا بتوانیم به سمت مطلوب حرکت کنیم. در وضعیت فعلی، فضای سنگین سیاسی، فضای علمی و فرهنگی را آلوده ساخته که بایستی به سمت اصلاح حرکت شود.

افزون بر موارد برشمرده باید تأکید شود که متأسفانه حوزه تصمیم‌گیری فرهنگی کشور عمدتاً در اختیار صاحب‌نظران و دانش‌آموختگان حوزه علوم انسانی نیست و افراد غیرمتخصص درباره حوزه علوم انسانی تصمیم‌گیری می‌کنند. از این رو انتظار تحرک و تحول جدی، مؤثر و رو به جلو نباید داشت. خیل عظیم مسئولان اجرایی مانند وزرا و معاونان آنان، استانداران، فرمانداران و حتی رؤسای بسیاری از دانشگاه‌ها اساساً با علوم انسانی بیگانه‌اند و در این حوزه تحصیل نکرده‌اند. اگرچه داستان مهجوریت علوم انسانی در کشور ما سابقه تاریخی یک‌صدساله‌ای دارد که مجال باز کردن آن در اینجا نیست اما می‌توان تأثیرات آن را بر علوم انسانی این مرزوبوم آشکارا مشاهده کرد. از این رو است که حوزه علوم انسانی بومی و اسلامی لاغر و نحیف باقی‌مانده و البته پاره‌ای از مسئولان با توجه به دغدغه‌ها و حساسیت بالایی که در این حوزه وجود دارد از زیر بار مسئولیت شانه خالی می‌کنند و باز هم این تحقق ایده کرسی‌های آزاداندیشی و نظریه‌پردازی است که عقیم می‌ماند. البته وجود قواعد پیچیده و دست‌و‌پاگیر ایجاد شده از سوی متصدیان برگزاری کرسی‌های آزاداندیشی و نظریه‌پردازی و ابلاغ آیین‌نامه‌های دیرهنگام هم رمق و رغبتی برای مشارکت صاحب‌نظران باقی نمی‌گذارد. متأسفانه تحقق کرسی‌های واقعی آزاداندیشی و نظریه‌پردازی مستلزم شرایط دشواری است که صاحب‌نظران از خیر حضور در اینگونه مجالس منصرف می‌شوند و ترجیح می‌دهند مباحث خود را به همان شیوه رایج در قالب کتاب یا مقاله- درصورتی که امکان نشر بیابد- منتشر ‌کنند تا شاید پس از انتشار، فضای گپ‌و‌گفتی شکل گیرد و دانش به سمت جلو حرکت کند.

سخن پایانی اینکه آزادی و آزاداندیشی باید از لایه‌های پایین اجتماع بجوشند و آیین‌نامه‌ها و دستورالعمل‌ها تنها نقش تسهیل‌کننده داشته باشند و لاغیر. در این میان مشکل امنیت، مشکل معیشت باید از سر راه آزاداندیشی برداشته شده و با فرهنگسازی‌ فضا برای تحقق این ایده فراهم شود. در چنین صورتی است که ما از فضای شعاری خارج شده و فضای علمی دلنشینی را تجربه خواهیم کرد.

شریف لک زایی

همشهری، چهارشنبه، چهارم آبان 1390.