شریف لک‌زایی

اخبار، گفتگوها، یادداشتها، مصاحبه ها و مقاله های دکتر شریف لک زایی

فلسفه زکات فطره
ساعت ۱٢:٢٤ ‎ق.ظ روز پنجشنبه ۱٢ آبان ۱۳۸٤  کلمات کلیدی: امام موسی صدر ، میهمان ، وبلاگ ، پرشین بلاگ

چند وقتی است که در به روز کردن وبلاگ فرصت و نیز حوصله ای نبود. اکنون ماه مبارک رمضان رو به پایان است. ضمن شادباش به خوانندگان و روزه‌داران و آرزوی قبولی طاعات و عبادات یادداشت زیر را که خطبه عید فطر امام سید موسی صدر و درباره فلسفه زکات فطره است تقدیم خوانندگان می کنم. یادداشت قبلی نیز که در آغازین روزهای این ماه مبارک در وبلاگ گذارده شد از ایشان بود. همانند همان یادداشت این مطلب از پایگاه اطلاع رسانی امام موسی صدر گرفته شده است.

بسم اللَّه الرحمن الرحیم

 إذا جاءَ نصرُ اللَّهِ و الفتح و رأَیتَ النّاسَ یَدخُلونَ فى دینِ اللَّهِ افواجا، فسَبِّحْ بحَمْدِ ربِّکَ و استغفِرْهُ إنَّهُ کانَ تَوّابا (سوره نصر )چون یارى خدا و پیروزى فراز آید، و مردم را بینى که فوج ‏فوج به دین خدا درآیند، پس به ستایش پروردگارت تسبیح گوى و از او آمرزش بخواه، که او توبه ‏پذیر است.

 در سوره مبارکه اعلى، که در رکعت اول نماز عید قرائت کردیم، این آیات را مى ‏خوانیم:

 قَد أفلَحَ مَن تَزَکّى و ذَکَرَ اسْمَ ربّهِ فصَلّى. بَل تُؤثِرونَ الحیاةَ الدُّنیا. و الآخِرَةِ خَیرٌ و أبقى. إنَّ هذا لَفِى الصُّحُفِ الأولى. صُحُفِ إبراهیمَ و موسى. (19-14 :87  )هرآینه پاکان رستگار شدند؛ آنان که نام پروردگار خود را بر زبان آوردند و نماز گزاردند. آرى، شما زندگى این جهان را برمى ‏گزینید، حال آنکه آخرت بهتر و پاینده ‏تر است. این سخن در صحیفه‏ هاى نخستین است: صحیفه‏هاى ابراهیم و موسى.

 معناى زکات در امروز (عید فطر) در سوره اعلى بیان شده و نیز در بسیارى از دعاهاى مخصوص امروز آمده است. حتى در تنها خطبه ‏اى که درباره زکات از حضرت امیرالمؤمنین على ‏ع به دست ما رسیده به دادن زکات تأکید شده است. شما مى ‏دانید که پرداختن زکات روز عید فطر بر هر شخصى که توانائىِ مالى دارد واجب است و باید از طرف خود و خانواده و همه کسانى که سرپرستى آنها را بر عهده دارد زکات بپردازد. بدون شک، این مسأله به تعمیق احساس انسانى اشاره دارد. تأکیدى است بر این که انسان، انسانى که خدا مى‏ خواهد، انسانى که خداوند از او خشنود است، انسانى که اسلام مى‏ خواهد تربیت کند، انسانى که اسلام براى اوست و از او و به سوى اوست، مادامى که رنج‏دیدگان، گرسنگان و فقیرانى در اطراف او وجود دارند، نباید احساس خوشى کند. اسلام مسلمانى را نمى ‏پسندد که سیر مى ‏خوابد در حالى که همسایه او گرسنه است. همان گونه که امیرالمؤمنین مى‏فرماید، : آیا بدین بسنده کنیم که مرا امیر مؤمنان گویند و در ناخوشایندیهاى روزگار شریکِ آنان نباشم؟ یا در سختى زندگى نمونه‏اى برایشان نشوم؟ (نهج البلاغه، نامه 45)

  به این ترتیب، کسى که شب سیر مى‏ خوابد در حالى که همسایه او گرسنه است، به خدا ایمان ندارد. انسانى که مى ‏تواند گرسنگىِ همسایگان، درد و رنج دوستان، ناتوانى فقیران، و نیاز درماندگان را مشاهده کند و همراه فرزندانش روزگار را شاد و مسرور سپرى کند، انسانى نیست که خداوند از او خشنود باشد. اما انسانى که مورد رضایت خداوند است، کسى که خداوند او را مصلح، موفق و خوشبخت مى‏ داند، کسى که اسلام او را انسان مى ‏داند:

 قد افلح من تزکى و ذکر اسم ربه فصلى بل تؤثرون الحیاة الدنیا و الآخرة خیر و ابقى  (17-14 :87 )رستگار شد آن که پاک شد، و نام پروردگار خویش بُرد و نماز گزارد. نه، که شما زندگى این جهانِ فرودین را برمى ‏گزینید، حال آن که زندگىِ پسین بهتر و پاینده ‏تر است.

 حتى براى منافع و مصالح شخصى هم لازم است آخرت را بر دنیا ترجیح دهیم. پس خوشبختى انسان وقتى تحقق مى ‏پذیرد که برادرِ او هم با او شادمان باشد و همسایه ‏اش قبل از او سیر گردد و دوستش پیش از او احساس راحتى و آرامش کند. اسلام از ما مى ‏خواهد که باور کنیم روح و کالبد ما از یک متر و نیم پیرامونمان گسترده ‏تر است. اسلام از ما مى ‏خواهد که وجودى گسترده داشته باشیم. هنگامى که دوستى بیمار مى ‏شود باید احساس درد کنیم و اگر همسایه شما از سرما مى ‏لرزد باید احساس سرما کنى. اگر خویشانتان گرسنه ‏اند باید احساس گرسنگى کنید. بله اسلام این گونه مى‏ خواهد. اسلام مى ‏خواهد که این احساس را گسترش و تعمیم دهد و این پیوند را عمیق سازد. اسلام مى‏ خواهد از ما انسانى بسازد که فراتر از ابعاد جسمانى ‏مان باشیم. از همین رو، پرداخت زکات در روز عید فطر واجب شده است.

 بدون شک، شما، قبل از نماز، زکات را پرداخته ‏اید. ولى آیا تصور مى ‏کنید وظیفه انسان با پرداخت زکات مال پایان مى ‏پذیرد؟ به عقیده من زکات مالْ نماد و نشانه‏ اى است از ضرورت پرداخت زکات در همه چیز. امروز همان گونه که از مال خود به همسایه، فقیر، یا خوایشاوندانتان زکات پرداخته ‏اید، بیایید از نعمتِ سلامتىِ خویش، از شادمانى، از سرور، از تجارب و علم خود و از فکر و اندیشه ‏تان به نیازمندان زکات پرداخت کنید. چه ایرادى دارد که دستِ پیوند و دوستى را به سوى کسى دراز کنید که با او قطع رابطه کرده ‏اید در حالى که به شما نیازمند است و شما به او محتاج نیستید؟ آیا ایرادى دارد که به انسانِ کم ‏تجربه ‏اى کمک کنید یا بى ‏سوادى را تعلیم دهید یا در دل یک انسان افسرده و غمگین نهال شادمانى بکارید؟ اینها همه زکات است. قطعا زکاتِ مال رمز و اشاره ‏اى است بر زکاتهاى دیگرى که در وراى آن نهفته است.

 به طور خلاصه، اى مسلمان، اسلام از تو مى ‏خواهد که شبِ ظلمانىِ همسایه ‏ات را پیش از خانه خویش روشن و نورانى کنى. به همین جهت مى ‏گوید پیش از آن که نماز بگزارى و به خانه برگردى و عید را جشن بگیرى، زکاتت را بپرداز. اسلام از تو مى ‏خواهد که پیش از احساس خوشحالى در درون خویش، آن را به منزل همسایه ‏ات ببرى. این است رمز اسلام و معناى عید. این است برکت عید. از خداوند مى ‏خواهیم که این عید بزرگ براى ما روزى مبارک گردد و روزى باشد که در آن به وظایف خود عمل کنیم.

و السلام علیکم و رحمة اللَّه و برکاته.