شریف لک‌زایی

اخبار، گفتگوها، یادداشتها، مصاحبه ها و مقاله های دکتر شریف لک زایی

امام موسی صدر : تاریخ را آن گونه که حسین(ع) می خواست بنا کنیم
ساعت ۱۱:٠٦ ‎ب.ظ روز شنبه ٢٠ آذر ۱۳۸٩  کلمات کلیدی: گفت و شنود ، امام حسین (ع) ، امام موسی صدر ، وبلاگ

بررسی قیام حسینی در اندیشه امام موسی صدر

در گفتگو با شریف لک زایی

سید جواد میرخلیلی
بحث عاشورا و قیام امام حسین(ع)، همواره مورد توجه عالمان و بزرگان شیعه بوده است. یکی از شخصیتهایی که در خصوص امام حسین(ع)، بحثها و سخنرانی های مفصلی دارد، امام موسی صدر، رهبر ایرانی شیعیان لبنان، است. بدین منظور به سراغ دکتر
شریف لک زایی، عضو هیأت علمی گروه فلسفه سیاسی پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی رفتیم که تدوین پروژه اندیشه سیاسی امام موسی صدر را دنبال می کند.

عاشورا الگوی مبارزات امام موسی صدر
دکتر شریف لک زایی در پاسخ به اولین پرسش ما در خصوص اهمیت بحثهای امام موسی صدر می گوید: امام موسی صدر، در جامعه چند فرهنگی و متکثر لبنان بحثهای خود را ادامه داد و باعث ارتقای شیعیان لبنان از حیث سیاسی، فرهنگی و دینی شد. وی می افزاید: قیام حسینی مبحثی از اعتقادات شیعه است و امام موسی صدر به نوعی با طرح این بحث در جامعه لبنان مجموعه باورها و اعتقادات شیعیان لبنان را ارتقا بخشید و بر آن بود بدین وسیله همه جامعه لبنان را متأثر سازد و موجبات تحرک آنان را در راستای تحقق عدالت و ارزشهای انسانی فراهم آورد. از این رو وی نه تنها از باورهای دینی خود دست نکشید، بلکه باعث ارتقای یک بحث شیعی در جامعه چند فرهنگی و متکثر لبنان شد و از آن به منظور تأثیرگذاری بر چنین جامعه ای بهره ها برد. او ادامه می دهد: جامعه ای که در آن، فرقه ها و قومیت های گوناگون و ادیان مختلف اعم از اهل سنت، مسیحیان و غیره حضور داشتند و امام صدر بر آن بود آنان را نیز با برنامه های خود همراه سازد. بنابراین باید توجه داشته باشیم که با چنین فضایی امام موسی صدر از قیام امام حسین(ع) و عاشورا صحبت می کند و از این بحث برای جامعه خود الگوگیری می کند.

چرا امام حسین(ع) قیام کرد؟
عضو هیأت مدیره انجمن مطالعات سیاسی، با اشاره به الگوگیری امام موسی صدر از نهضت امام حسین(ع)، درباره نوع نگاه وی به نهضت امام حسین(ع) می گوید: وجود برخی مشکلات در جامعه آن روز موجب شد که امام حسین(ع) به جای سکوت در مقابل حکومت یزید، به این نتیجه برسد که نه آنها را همراهی کند و نه در مقابل اقدامهای آنان تسلیم شود، بلکه راه سومی به نام مقاومت و قیام را انتخاب کند و نهضتی را آغاز کند که به لحاظ عینی و مادی نتیجه ظاهری اش شکست بود.

از این رو به نظر می رسد از نظر امام موسی صدر، مهمترین نکته بحث حکومت و حاکمان است. امام حسین(ع) با تحلیلی جامع از شرایط جامعه به این نتیجه می رسد که برای تأثیرگذاری در تاریخ باید به سمت مقاومت و قیام علیه یزید اقدام کند. این پژوهشگر دینی ادامه می دهد: اگرچه این راه سخت و دشوار بود اما دلیل انتخاب آن این بود که به نظر امام حسین(ع) نقشه ای طرح ریزی شده بود تا اسلام را زشت و وارونه جلوه دهد و اسلام را از درون از بین ببرد. در واقع یزید از درون در حال مبارزه با اسلام بود. یزید از اسلامی استفاده می کرد که پیامبر(ص) منادی آن بود اما وی در حال تحریف و عقده گشایی شخصی به وسیله آن بود؛ آن هم به عنوان یک حاکم جامعه اسلامی!

لک زایی می افزاید: بحران و مشکل اصلی از نگاه امام حسین(ع) همین موضوع بود که فرد ناصالحی بر حکومت تکیه زده بود و می خواست ارزشهایی را که توسط پیامبر(ص) بنا شده بود را تغییر دهد. این نویسنده کشورمان تصریح می کند: به تعبیر امام موسی صدر، یزید شخصیتی مغرور، بی بند و بار و فاسق بود. در نتیجه امام به سبب مسؤولیت انسانی و اسلامی خود نمی توانست در مقابل چنین فردی بی تفاوت باشد. در واقع یکی از دلایل شهادت امام را هم همین سکوت امت می داند. بنابراین حضرت نمی توانست سکوت کند و ببیند که دین جدش آسیب می بیند. امام باید به مقابله می پرداخت تا مانع تحریفهای عمیق شود.
به گفته عضو هیأت علمی پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی، امام موسی صدر این گونه تحلیل می کند که چون با حکومت یزید در آغاز یک انحراف بسیار بزرگ در امت اسلامی هستیم، باید با هر چه در توان داریم در مقابل آن بایستیم تا مبادا این انحراف عمیق و گسترده شود و در شمار ارزشهای دینی درآید. وی در ادامه تأکید می کند: در واقع از این منظر، نقش رهبری اصیل دینی این است که جلوی چنین انحرافهایی را بگیرد.

وی در این جا به حدیثی نبوی اشاره می کند که مطابق آن پیامبر(ص)، امام حسین(ع) را چراغ هدایت و کشتی نجات امت دانسته اند. در نتیجه امام حسین(ع) به عنوان چراغ هدایت و کشتی نجات امت باید اعتراض خود را مطرح و عملی می کرد تا نشان دهد حکومت اسلامی، حکومت یزید و امثال یزید نیست. بنابراین در تحلیل امام موسی صدر، حکومت نامطلوب و حاکمان ناصالح، یک محور مهم در قیام امام حسین(ع) به شمار می شود.

روشنگری جامعه
دکتر لک زایی در پاسخ به سؤال ما درباره اقدامهای مهم امام در این قیام می گوید: طبق تحلیل صدر، امام حسین(ع) وقتی انحرافها و کجی ها را مشاهده می کند، به روشنگری دست می زند. سیدالشهدا(ع) تأکید می کند که یزید شایستگی رهبری جامعه اسلامی را ندارد و در حقیقت حضرت کار خود را اصلاح گری بیان می کند. وی می افزاید: روشنگری بخش مهم از اقدام امام محسوب می شود. امام مشاهده کرد که مقابله اش با این وضعیت به یک فداکاری بزرگ برای بیدار کردن وجدانهای خفته نیاز دارد و همچنین مسؤولیت امام به عنوان کسی که در جامعه زندگی می کند و نباید در مقابل انحرافها ساکت بنشیند، باعث شد تا امام به این نتیجه برسد که راه قیام را در پیش گیرد.لک زایی می گوید: امام در هر شرایطی، اقدام به روشنگری و روشن ساختن جامعه می کند. امام می خواست با این اقدام خود، مردم را هدایت و با خود همراه کند. از همین روست که امام حتی آغازگر جنگ نابرابر روز عاشورا هم نبود.

استاد حوزه و دانشگاه اظهار می دارد: امام احساس می کند که باید با یک فداکاری بزرگ کاری کند که جلوی این انحراف را بگیرد و بنابراین از مدینه به سمت مکه حرکت می کند و در مکه در حالی که همه در حال انجام و اتمام اعمال حج هستند، اما ایشان اعمال را نیمه تمام رها کرده و به سمت دیگری حرکت می کند و ضمن حفظ حرمت کعبه، پرسشی بزرگ را در اذهان ایجاد می کند.وی ادامه می دهد: از آثار امام موسی صدر درباره این حادثه عظیم این گونه استنباط می شود که حضرت قصد داشت به وظیفه دینی و اجتماعی خود عمل نماید، نه اینکه حتماً پیروز شود و حکومت را به دست گیرد. که البته مطابق محاسبات امام، راهی برای پیروزی ایشان هم متصور نبود.

در واقع حضرت به وظیفه خودش که همان نقش هدایتگری و اصلاح گری است عمل می کند. طبیعتاً اگر اسباب و علل ایشان را همراهی می کرد و به پیروزی می رسید، حکومت هم تشکیل می داد. لک زایی بیان می کند: به عقیده «صدر» همراهی خانواده و بستگان امام در این سفر، نشان از روشنگری ایشان است که می خواهد نشان دهد که این حاکم به اصطلاح اسلامی حتی به فرزندان و زنان هم رحم نمی کند. در هر حال در همه حرکت امام روشنگری نهفته است.

نقش مکمل حضرت زینب(س)
نویسنده کتاب «آزادی و دانش» می گوید: امام موسی صدر در یکی از سخنرانی های خود به نقش مکمل حضرت زینب(س) در این روشنگری نیز اشاره می کند و این نقش را در دو محور پاسداری از عزت امام حسین(ع) و نشان دادن امام به عنوان مظهر قدرت ارزیابی می کند. در واقع به سرانجام رساندن رسالت امام پس از شهادت و نیز رساندن خبر مصیبتها و رخدادها به قلب جهان اسلام برعهده زینب(س) قرار می گیرد.

وی ادامه می دهد: این مسأله با توجه به شهادت همه مردان به جز دو تن از جمله امام زین العابدین(ع) که بیمار بود، قابل توجه است؛ زیرا از نگاه امام موسی صدر دلیل اینکه آنها همه مردان را به شهادت رساندند، این بود که کسی باقی نماند تا این رسالت را به دیگران برساند. اما پس از این حادثه، این حضرت زینب(س) است که در نقش مکمل امام حسین(ع) ظاهر می شود و چهره پلید کارگزارانی که به نام اسلام حکومت می کردند را افشا می کند.

همه دستاوردهای یک قیام تاریخی
دکتر لک زایی به نتایج قیام امام حسین(ع) اشاره کرده و می گوید: امام موسی صدر در تبیین نتایج قیام امام حسین(ع) که به درد جامعه امروز نیز می خورد، بحث امر به معروف و نهی از منکر و اصلاح جامعه را به صورتی پررنگ مطرح می کند.

امام موسی صدر تصریح می کند: اگر امر به معروف ترک و به منکر عمل شود و فساد در جامعه شیوع پیدا کند، این بدان معناست که در این برهه از زمان هم خون امام حسین(ع) هدر رفته است. نویسنده کتاب «توزیع و مهار قدرت در نظریه ولایت فقیه» ادامه می دهد: اگر در جامعه ما هم به امر به معروف و اصلاح پذیری روی خوش نشان داده نشود، نشانگر آن است که امت امروزی نیز خون امام حسین(ع) را هدر داده است و این نکته بسیار مهمی است که می توان آن را در ابعاد و الگوی تربیتی نهضت امام حسین(ع) به شمار آورد که برای همیشه استمرار دارد. به تعبیر ایشان نبرد همچنان برپاست.

وی اظهار می کند: امام موسی صدر تعبیر بسیار جالبی دارد که تاریخ را آن گونه که حسین(ع) می خواست بنا کنیم. یعنی ایشان در همان جامعه متنوع فرهنگی لبنان هم با سخنرانی های خود در پی این بود که باید تاریخ را به گونه ای ساخت که امام حسین(ع) می خواست. در واقع قیام علیه تبعیض و امر به معروف و احقاق حقوق انسانها در جامعه درسی است که نهضت عاشورای حسینی به همه انسانها در همه اعصار می آموزد. در نتیجه سکوت در برابر حکومت حاکمان ستمگر جایز نیست.

عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی می گوید: امام موسی صدر، با پیروی از راه امام حسین(ع) برای احیای حقوق شیعیان و حفظ و حرمت نهادن به حقوق محرومان در جامعه لبنان پیشقدم شد و تأثیرات شگرفی را پدید آورد.

از نظر امام موسی صدر، امام حسین(ع) برای همیشه تاریخ پیروز شده است؛ زیرا در راه آزادی امتش قیام کرد و در مقابل ستمگران سکوت و همراهی و تسلیم را جایز نشمرد. از این رو است که امام موسی صدر می گوید، کسی که خود و نسلش را در راه آزادی امتش وقف کرده باشد، پیروز است. در حقیقت امام موسی صدر می خواهد بگوید، هم امام حسین(ع) پیروز شد و هم هر امتی که این گونه عمل کند، در سرتاسر تاریخ پیروز است.

روزنامه قدس، بیست آذر 1389.

مطالب مرتبط

آزادی و آزادگی در اندیشه حسینی

درسی برای آزادگی: اخلاقی سازی جامعه