شریف لک‌زایی

اخبار، گفتگوها، یادداشتها، مصاحبه ها و مقاله های دکتر شریف لک زایی

اسلامی‌سازی علوم انسانی خیزش دوباره تمدن‌ اسلامی را به همراه دارد
ساعت ۱٠:٢٤ ‎ب.ظ روز یکشنبه ٢۸ آذر ۱۳۸٩  کلمات کلیدی: گفت و شنود ، علوم انسانی ، تمدن اسلامی ، وبلاگ

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی معتقد است بحث اصلی و اساسی انقلاب اسلامی این نبود که ما خودمان را در ذیل غرب تعریف کنیم؛ بلکه نکته اصلی و اساسی این بود که ما از آن‌ها تمایز داریم و این تمایز با تمدن‌سازی مبتنی بر آموزه‌های اسلامی محقق می‌شود.

گروه اندیشه: «شریف لک‌زایی»، عضو هیئت علمی پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، در گفت‌وگو با خبرگزاری قرآنی ایران (ایکنا) در تبیین مفهوم اسلامی‌سازی علوم انسانی اظهار کرد: اگر در یک برداشت بسیار کلی بخواهیم بگوییم که منظور از اسلامی‌سازی علوم انسانی چیست، باید گفت که مراد از آن، فرهنگی‌سازی، اخلاقی‌سازی و معنوی‌سازی علوم انسانی است.

وی با اشاره به مبانی و فرهنگ اسلامی که به ‌هر حال از قدیم وجود داشته، عنوان کرد: این فرهنگ، مکاتب مختلفی چه در حوزه فلسفی و چه در حوزه فقهی و چه در حوزه کلامی به‌وجود آورده است. در حوزه فلسفه، حکمت مشاء، حکمت متعالیه، حکمت اشراق در واقع سه بحث بسیار برجسته است که این مکتب مبتنی بر آموزه‌های دینی شده و به‌نوعی رنگ و بوی اسلامی و دینی به خود گرفته است.

عضو هیئت علمی پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با بیان این‌که ما از این فلسفه می‌توانیم به عنوان فلسفه اسلامی یاد کنیم، گفت: همین‌طور در بحث‌هایی مثل فقه و کلام و به‌خصوص درباره بحث تفسیر می‌توانیم علوم اسلامی را ببینیم. این‌ها دانش‌هایی هستند که در حوزه تمدن اسلامی تأسیس شده‌اند و به‌ هر حال ما در دوره‌های مختلف از این‌ها استفاده کرده‌ایم.

لک‌زایی تأکید کرد: این علوم، راهبردهایی را به ما نشان می‌دهند و همواره ملاک و معیار عمل ما بوده‌اند، اما در یک برداشت کلی و در یک نگاه کلی اگر بخواهیم بگوییم که چرا می‌خواهیم علوم را اسلامی کنیم یا چرا علوم انسانی را باید با این نگاه بنگریم، باید بگوییم که منظور و هدف‌مان از این کار چیست؟ به نظرم می‌رسد که ما در یک مرحله‌ای هستیم که می‌خواهیم تمدن اسلامی را احیاء کنیم.

وی با بیان این‌که اگر بخواهیم تمدن‌سازی کنیم باید با توجه به مقتضیات و نیازها و وضعیت روز جهان، به این مسئله بپردازیم، گفت: نیازمند این است که بازسازی علوم انسانی در حوزه علومی که ما داشتیم یا حوزه علومی که از غرب وارد جامعه ما شده است، صورت بگیرد. ما باید همه این‌ها را در نظر بگیریم. اگر این‌ها را در نظر گرفتیم، آن موقع می‌توانیم به سمت یک بازخیزی حرکت کنیم که در آنجا هدف اصلی از این بازخیزی، تمدن‌سازی است.

عضو هیئت علمی پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی تصریح کرد: نمی‌شود ما بخواهیم یک تمدنی را تأسیس کنیم و این تمدن، مبتنی بر علومی باشد که از سایر نقاط وارد جامعه ما شده باشد. این تمدن حتما باید مبتنی بر فرهنگ و آموزه‌هایی باشد که در دل این جامعه وجود دارد؛ بنابراین یک تمدن با فرهنگ خودی شکل می‌گیرد، سامان، بسط و پویایی پیدا می‌کند.

لک‌زایی با اشاره به وضعیت کنونی علوم انسانی که ذیل فرهنگ غربی تعریف می‌شویم، گفت: با این وضعیت، ما در حاشیه فرهنگی و دانش غربی قرار داریم. هیچ نکته‌ای نیست که ما را از آن‌ها تمایز ببخشد. اگر می‌خواهیم این روند را ادامه بدهیم، این روند نیاز به تأسیس و احیای تمدن اسلامی و علوم انسانیِ اسلامی ندارد، همان چیزهایی که در غرب هست، ما آن‌ها را کامل بگیریم، کامل اجرا کنیم و بنابراین مثل آن‌ها هستیم.

وی عنوان کرد: اما بحث اصلی و اساسی انقلاب اسلامی در سال 57 اتفاق رخ داد، این نبود که ما خودمان را در ذیل غرب، تعریف کنیم. بلکه نکته اصلی و اساسی این بود که ما از آن‌ها تمایز داریم و این تمایز را در واقع می‌خواهیم محقق کنیم. محقق ساختن این تمایز به دانش‌هایی است که ما را می‌تواند به آن هدف‌مان برساند.

لک‌زایی با بیان این‌که هدف انقلاب اسلامی، تمدن‌سازی بر اساس مبانی اسلامی و آموزه‌های دینی است، اضافه کرد: این مسئله ما را به سمت و سویی می‌کشاند که بتوانیم خودمان را از غرب متمایز کنیم و باید هم متمایز کنیم، حالا این‌که ما برای تحقق علوم اسلامی انسانی چه کار باید کنیم؟ طبیعتا راه‌کارهای خاص خودش را که شامل راه‌کارهای فرهنگی، علمی، اخلاقی و معنوی می‌شود.

وی افزود: این‌طوری نیست که با اجبار، فشار، تحمیل و تحکم بخواهد یک چیزی پایه‌ریزی و پیگیری شود و بتوان یک تحول عمده‌ای را ایجاد کرد. بنابراین برای این‌که ما بتوانیم چنین کاری را تحقق ببخشیم، الزاماً و ضرورتاً آزادی یکی از نیازهای اساسی این تمدن‌سازی خواهد بود. یعنی اگر ما بخواهیم علوم انسانی اسلامی تأسیس کنیم، در واقع دانش این‌گونه را پیش ببریم و جلو ببریم، حتماً نیاز به آزادی داریم.

عضو هیئت علمی پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با بیان این‌که محققان، پژوهشگران و اساتید نیازمند آزادی هستند تا بتوانند در یک فرآیند گفت‌وشنود و در یک تضارب آراء و افکار، ایده‌های نوی را در این زمینه‌ها مطرح کنند، افزود: از این منظر، راه‌ها و راه‌کارهایی پدید می‌آید که این دانش‌ها را پیش ببریم و بر اساس نیازهای فعلی جامعه‌مان، دانش‌ها شکل بگیرد، این یک راه‌کار بسیار اساسی و اصلی است.

لک‌زایی تأکید کرد: آزادی یک عنصر حیاتی برای این است که بتوانیم یک کار این‌گونه‌ای را سامان بدهیم و پیش ببریم و یک تحرکی و تحولی در این بخش ایجاد کنیم. بنده در کتاب آزادی و دانش که امسال برای اولین بار چاپ شده، رابطه آزادی و دانش را ترسیم کرده‌ام که چگونه می‌توانیم این دو بحث را به سامان برسانیم که دانش، الزاماً حیاتش به آزادی است.

این پژوهشگر اضافه کرد: آزادی به بسط دانش و تولید دانش کمک می‌کند. از آن طرف وقتی که یک بسطی در دانش اتفاق می‌افتد، خود به خود به بسط آزادی نیز منجر می‌شود. یعنی به مرور ما را به سمت تعالی، تکامل و ارتقاء حرکت می‌دهد، یک رابطه حلقوی بین این‌ها برقرار است که ما را دائما به سمت جلو حرکت می‌دهد و توقفی در آن نیست.

وی با بیان این‌که اگر باب آزادی بسته شود، طبیعتا دچار رکود خواهیم شد، عنوان کرد: نمی‌توان گفت که در چنین شرایطی دانش به پیش می‌رود؛ بنابراین آزادی یکی از الزامات اساسی است که برای تحقق علوم انسانی اسلامی به آن احتیاج داریم. نکته دومی که درباره تحقق علوم انسانی اسلامی باید به آن اشاره شود، این است که کار باید به کاردان سپرده شود.