شریف لک‌زایی

اخبار، گفتگوها، یادداشتها، مصاحبه ها و مقاله های دکتر شریف لک زایی

«شرف الدین» علامه گفتگوهای علمی بود
ساعت ۱٢:۳٧ ‎ق.ظ روز چهارشنبه ۱۱ خرداد ۱۳٩٠  کلمات کلیدی: گفت و شنود ، شرف الدین ، وبلاگ ، پرشین بلاگ
نگاهی به مسأله «وحدت اسلامی» در اندیشه علامه شرف الدین
در گفتگو با منصور میراحمدی، سید کاظم سیدباقری و شریف لک زایی

علامه سید عبدالحسین شرف الدین (متولد 1290 هجری قمری، متوفای 1377 هجری قمری) از عالمان نام دیار جبل عامل لبنان و از نام آوران عرصه اتحاد و تقریب بین مذاهب و فقیهی مسلم و مجتهدی مطلق بود که نه تنها در فقه و اصول، بلکه در بسیاری از علوم و معارف رایج و غیررایج حوزه، صاحب نظر و در آن علوم، در زمره استادان به شمار می آمد. وی یکی از منادیان وحدت جهان اسلام، در قالب گفتگو و مناظره است. به مناسبت سالروز درگذشت این عالم شیعی و نویسنده کتاب ارزشمند «المراجعات» سراغ سه تن از کارشناسان اندیشه اسلامی رفتیم تا با آنها درخصوص شیوه های گفتگو و مناظره و نیز وحدت اسلامی در اندیشه علامه شرف الدین گفتگو کنیم.


اصول گفتگوی مذهبی

بدون شک، گفتگو مهمترین شیوه انتقال افکار، اندیشه ها و هدایت فکری است. گفتگو نقش بسیار مهمی در حقیقت یابی و ظهور حقایق دارد. با توجه به چنین جایگاهی گفتگو باید از ویژگیهای مهمی برخوردار باشد. ویژگیهایی که موفقیت گفتگو در گرو آنهاست. در تاریخ تفکر اسلامی، بویژه در ساحت فکر و اندیشه سیاسی، تاکنون چنین گفتگوهایی به ندرت صورت گرفته است و به همین دلیل، این عرصه، عرصه مجادلات و مناقشات بی پایان و اغلب بی حاصلی بوده است.

گفتگوی علمی سیدعبدالحسین شرف الدین به عنوان یک عالم برجسته شیعی با شیخ سلیم بشری به عنوان یک عالم برجسته اهل تسنن، از جمله گفتگوهای نادری است که با برخورداری از شرایط خاصی، از گفتگوهای علمی موفق به شمار می آیند.

دکتر منصور میراحمدی، عضو هیأت علمی دانشگاه شهید بهشتی تهران در این ارتباط می گوید: بدون تردید، کتاب المراجعات، الگویی بسیار مهم از گفتگوی علمی دو نماینده برجسته شیعه و اهل سنت است. این کتاب، حاصل گفتگوهایی است که از راه مکاتبه در حدود شش ماه و در قالب 112 نامه پس از آشنایی سیدعبدالحسین شرف الدین با شیخ سلیم بشری، رئیس وقت دانشگاه الازهر در سال 1329 هجری قمری صورت گرفته است.

این استاد دانشگاه شهید بهشتی تهران در ادامه با بیان این مطلب که گفتگو بر پذیرش اصل تقریب مبتنی است، می گوید: اصل تقریب، خود بیانگر اصول پذیرفته شده و مشترکی است که براساس آنها، گفتگو شکل می گیرد.

مدیر گروه فقه سیاسی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با اشاره به مهمترین اصولی که در کتاب المراجعات به عنوان اصول پذیرفته و گفتگو براساس آنها شکل گرفته است، به بیان برخی از آنها می پردازد و می گوید: یکی از اصول مهم در کتاب المراجعات، پرهیز از تعصب ناروا و پذیرش اعتبار علمی طرف مقابل است. گفتگو زمانی میسر است که شرکت کنندگان در آن، از تعصب ناروا دوری کنند و هر یک از آنها برای طرف مقابل، اعتبار علمی قایل بوده و به دور از تعصب، در صدد شنیدن نظریات وی و در نتیجه، پذیرفتن سخن حق باشند.

دکتر میراحمدی در ادامه به برخی دیگر از این اصول همچون پذیرش مرجعیت کتاب و سنت نیز اشاره کرده و می افزاید: اصل تقریب بر پایه پذیرش اصول مشترکی است که تأکید بر آنها، به حاشیه رفتن نقاط افتراق و کم رنگ شدن آنها را به دنبال دارد. تقریب بدون پذیرش اصول مشترک و تأکید بر آنان صورت نمی گیرد. این اصول مشترک، تناسب اساسی با موضوع گفتگو دارد.

شریف لک زایی، عضو هیأت علمی گروه فلسفه سیاسی پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی نیز با بیان این مطلب که اصل احترام متقابل و حفظ حرمت و حیثیت طرف گفت و شنود، مورد تأیید شرف الدین است، می گوید: شرف الدین معتقد است رعایت آداب اخلاقی در گفتگو مهم است و اخلاق از دیدگاه شرف الدین، یکی از ارکان و زوایای مهم و کلیدی گفتمان فرهنگی به شمار می رود. به باور علامه شرف الدین، گفت و شنود برای اینکه سازنده باشد، باید همراه با پاسداشت ادب و احترام به شخصیت و اعتقادها و باورهای طرف گفتگو باشد.

عضو انجمن مطالعات سیاسی در ادامه می افزاید: شرف الدین، گفتگو را امر نظری و راه گشا به فهم حقیقت و ارائه دهنده راه و روش برای حل دشواریهای عملی می دانست.

به گفته دکتر لک زایی، این خط سیر فکری سیدشرف الدین با کتاب الفصول المهمه آغاز شد و با کتاب المراجعات، عینیت یافت و با کتاب النص والاجتهاد، آسیب شناسی و ابعاد نظری به خود گرفت. در حقیقت، علامه شرف الدین با ایجاد فرهنگ گفتگو، به دنبال احیای عقلانیتی بود که با وجود اختلاف و دوگانگی مذاهب اسلامی، چنان عقلانیتی ممکن نیست.

وحدت اسلامی راهی برای مبارزه با استعمار

دکتر منصور میراحمدی در ادامه با بیان این مطلب که ملاحظه المراجعات، به طور آشکاری شیوه های گفتگوی مؤثر و موفق را در اختیار خواننده قرار می دهد، می گوید: این شیوه ها اگر چه به تنهایی ممکن است از اهمیت فراوانی برخوردار نباشد، اما کنار هم قرار گرفتن آنها، گفتگو را به گفتگویی موفق مبدل می سازد. این استاد دانشگاه در ادامه به برخی از این شیوه ها اشاره کرده و آنها را در آشنایی اولیه، رعایت انصاف، روحیه صبر و تحمل، مستند و مستدل سخن گفتن بیان می کند.

حجةالاسلام دکتر سیدکاظم سید باقری، عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی نیز در گفتگو با ما در خصوص وحدت اسلامی در اندیشه علامه شرف الدین می گوید: یکی از موارد آسیب پذیر در جامعه اسلامی که همواره استعمارگران از آن سؤاستفاده می کردند، بهره گیری از اختلافهای فرقه ای و مذهبی در جامعه اسلامی بوده است. آنها با دامن زدن به دوگانگی ها، آتش کینه های دیرین را شعله ور می کردند و به اهداف خود می رسیدند؛ از این رو، بسیاری از بزرگان و مصلحان اجتماعی که به دنبال درمان بیماریهای جامعه اسلامی بودند، بر این مسأله تأکید داشتند که یکی از راه های ضروری برای مقابله فکری با استعمارگران، حفظ وحدت اسلامی است.

به گفته دکتر سیدباقری، علامه شرف الدین برای وحدت بیشتر میان مسلمانان، در کتاب النص والاجتهاد، به اصیل ترین منبع اسلامی، یعنی قرآن، تمسک می کرد. این استاد علوم سیاسی می افزاید: شرف الدین، در عمل، گرایش به وحدت را نشان داد و به دنبال آن بود تا جلوی اختلافات را بگیرد؛ زیرا می دانست و هشدار می داد که گردنهای ما از زنجیر بردگی بیرون نخواهد شد؛ مگر به وحدت، انس دلها، یکی شدن اراده ها و گرد آمدن بر یک محور برای بالا بردن کیان ملت اسلام.

سیدجواد میرخلیلی

روزنامه قدس، 22 اردیبهشت 1390.