شریف لک‌زایی

اخبار، گفتگوها، یادداشتها، مصاحبه ها و مقاله های دکتر شریف لک زایی

کرسی آزاداندیشی؛ حلقه گمشده جنبش نر‌م‌افزاری
ساعت ٩:۳۳ ‎ب.ظ روز یکشنبه ٢٩ آبان ۱۳٩٠  کلمات کلیدی: آزادی ، نجف لک زایی ، میهمان ، وبلاگ

دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه باقرالعلوم(ع) ادامه داد: باید ساختارهای لازم را برای انجام این کار فراهم کنیم و بسترهای قانونی و آیین‌نامه‌ای را تدوین، و یا ترمیم کنیم، اگر ساختار نداریم باید ساختار ایجاد کنیم که این مسائل طبیعتا زمان می‌برد و حتی به فرض اینکه تمام حوزه بپذیرند و وارد این مسئله شوند باز به علت تربیت نیروی انسانی و نظریه‌پردازی، این مسئله نیاز به زمان دارد.


ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

مسئله تحول در حوزه حلقه‌هایی دارد که یک حلقه‌اش کرسی آزاداندیشی است و برای رسیدن به این مهم باید فضای تولید ایده را فراهم کنیم که به تعبیر مقام معظم رهبری این کار نتیجتاً موجب تحول در حوزه می‌شود.

حجت‌الاسلام و المسلمین نجف لک زایی، دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه باقرالعلوم(ع) و رئیس پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی، در گفت‌وگو با خبرگزاری قرآنی ایران (ایکنا) درباره لزوم راه‌اندازی کرسی‌های آزاداندیشی فقه در حوزه‌های علمیه و پیگیری مطالبات مقام معظم رهبری از حوزه‌های علمیه گفت:‌ با توجه به اینکه فقه عهده‌دار نظام‌بخشی به جامعه اسلامی و روابط بین مسلمین و دولت‌های اسلامی با یکدیگر است و ما هر روز شاهد مسائل نوپدید و جدیدی در این حوزه هستیم که فقه باید پاسخگوی آن باشد از همین رو در چند سال اخیر مسئله فقه مضاف مطرح شده است که شامل فقه ارتباطات و فقه سیاسی و فقه حکومتی و فقه اقتصاد، فقه قضا، فقه محیط زیست می‌شود.

وی ادامه داد: به نظر می‌رسد که نسبت به دیگر شاخه‌های دانش، شاخه فقه ضرورت بیشتری دارد که کرسی‌های آزاداندیشی در راستای آن برگزار شود تا اصل موضوع با حضور متخصصان به درستی تبیین شود؛ چون برخی موضوعات فقه، عرفی است و فهمشان پیچیده نیست و برخی شرعی که به عهده فقیه است اما برخی موضوعات فقه مثل فقه مضاف موضوعات تخصصی است و باید شناخت تخصصی از موضوع شکل بگیرد.

گسترده ترین موضوعی که حوزه‌های علمیه همیشه پاسخگوی مسائل آن بوده اند فقه است

دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه باقرالعلوم(ع) اظهار کرد: از این رو به نظر می‌رسد که کرسی‌های آزاداندیشی در حوزه فقه به تبیین موضوعات فقهی کمک می‌کند؛ چرا که وقتی موضوع شناخته شود طبیعتا می‌توانیم در حوزه صدور حکم با دقت بیشتری عمل کنیم ضمن اینکه با ایجاد کرسی‌های آزاد‌اندیشی در فقه، فضایی برای رصد موضوعات جدید و تبیین آن‌ها فراهم می‌شود و در واقع انجام انتظاری که از حوزه‌های علمیه به صورت طبیعی می‌رود؛ چون ‌گسترده‌ترین موضوع و قدیمی‌ترین موضوعی که حوزه‌های علمیه در آن پاسخگو بوده‌اند، فقه بوده است.

وی گفت: بنابراین این مسئله جز وظایف ذاتی طلاب است و انتظار از حوزه‌ها می‌رود این بخش را پوشش بدهند؛ چرا که گامی در جهت انجام وظیفه است.

لک زایی در خصوص سابقه کرسی‌های آزاداندیشی در حوزه‌های علمیه ابراز کرد: از دو منظر می‌توان به این پرسش جواب داد؛ اینکه آیا آزاداندیشی دارای سابقه و پیشینه در حوزه است؟ پاسخ مثبت است اساسا شکل‌گیری فقه این‌گونه بوده است اگر کتب فقها را ببنید پر از بحث‌ها و نقض و ابرام آراء یکدیگر و گفت‌وگو‌ها است اگر درس‌های خارج فقه را بررسی کنیم پر از نقد و بررسی‌ها است حتی فقها دیدگاه‌های فقهی امام(ره) را با احترام مورد نقد و بررسی قرار می‌دهند و دیدگاه خودشان را بیان می‌کنند و هیچ چیز منفی دیده نمی‌شود.

رئیس پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی ادامه داد: بنابراین از این منظر اصل آزاداندیشی در ساحت فقه از گذشته‌های دور وجود داشته است فقهای زیادی داریم که در جاهایی که ادعای اجماع شده به راحتی اجماع را نمی‌پذیرفتند و درباره آن تتبع و بحث می‌کردند و حتی در حوزه فتاوا این اتفاق افتاده است؛ به عنوان مثال تا حدود 50 سال پیش فتاوای فقهی، حکم به نجاست اهل کتاب داشت ولی در حال حاضر غالبا به طهارت اهل کتاب حکم می‌شود.

کرسی‌های آزاداندیشی به شکل نهادینه‌شده و تعریف شده باید فعال شود

لک زایی تصریح کرد: آزاداندیشی در تشیع آن قدر اهمیت دارد که با توجه به ادله و منهج استنباطی می‌تواند فتاوا را تغییر دهد البته از منظری دیگر که منظر مطالبه مقام معظم رهبری است کرسی‌های آزاداندیشی به شکل نهادینه شده و تعریف شده باید فعال شود و مطالبه‌ای که ایشان دارند فقط ایجاد این کرسی‌ها نیست بلکه به گمان من انتظارشان بیش از آن چیزی است که در حوزه در زمینه فقه تاکنون اتفاق افتاده است و طبیعتا نباید رهنمودهای ایشان را اینگونه برداشت کنیم که این مسئله از قدیم‌الایام بوده و مسئله جدیدی نیست، برداشت من این است که ایشان چیزی بیشتر از آنچه که در حوزه تاکنون بوده است از حوزه می‌خواهد.

دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه باقرالعلوم(ع) ادامه داد: رهنمود ایشان مبنی بر این است که کرسی‌های آزاداندیشی برنامه داشته باشد و به صورت مستقل و خارج از روال درس‌های خارج حوزه که پیوسته محل آزاداندیشی و نقد و بررسی آراء فقها بوده است مطرح و برگزار شود و حوزه باید برای این مسئله اصالت و استقلال قائل شود و خود این مسئله را در دستور کار قرار دهد و برنامه‌ریزی‌های دقیقی در راستای نیازهای جامعه در این عرصه سازماندهی کند.

نباید حوزه‌های تخصصی را در قالب فقه عمومی گذشته مطرح کنیم

وی سابقه فقه مضاف را به قرن‌های میانی و حتی سده‌های نخستین تشیع بازگرداند و تصریح کرد: مباحثی که امروز در فقه مضاف مطرح می‌شود دو دسته است؛ مباحثی همچون فقه سیاسی و فقه امنیت که امروزه مطرح می‌شود، در فقه ما پیشینه دارد؛ مثلا بحث جهاد در قدیمی‌ترین کتب فقهی مورد بحث قرار گرفته است که هم در حوزه فقه سیاسی و هم فقه امنیت کاربرد دارد، اما چیزی که امروز مطرح است این که ما نباید حوزه‌های تخصصی را در قالب فقه عمومی گذشته مطرح کنیم بلکه باید با توجه به مسائل زیادی که در این حوزه مطرح شده است افرادی که در این عرصه شناخت تخصصی دارند در این زمینه متمرکز شوند.

رئیس پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی به تفاوت فقه مضاف و فقه عمومی اشاره، و تبیین کرد: اگر بخواهیم مسئله فقه عمومی و فقه تخصصی یا مضاف را به چیزی تشبیه کنیم باید به مثال پزشک عمومی و تخصصی توجه کنیم، دوره فقه عمومی را باید همه طلبه‌ها بگذرانند اما با توجه به اینکه یک فرد نمی‌تواند به همه حوزه‌های فقهی بپردازد باید هر فرد در حوزه خاص متمرکز شود و در موضوعات همان حوزه به شکل تخصصی وارد شود و از منابع و ادله، پاسخ پرسش‌های جدید را بدهد که یکی از تولیدات آن، کرسی‌های آزاداندیشی به شکل نهادینه شده و مستقل است.

نهضت تولید علم و جنبش نرم افزاری با یک نگاه تمدن‌ساز فعال ‌شود

وی به جنبش نرم‌افزاری در حوزه اشاره، و اضافه کرد: برداشتم این است که مقام معظم رهبری دنبال این هستند که نهضت تولید علم و جنبش نرم‌افزاری در حوزه راه‌اندازی شود و این نهضت تولید علم و جنبش نرم‌افزاری با یک نگاه تمدن‌ساز فعال ‌شود و تمدن اسلامی را به شکوفایی برساند تا پاسخگوی نیازهای مادی و معنوی بشر در سطح جهان باشد.

رئیس پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی اظهار کرد: البته این مسئله تحول در حوزه حلقاتی دارد که یک حلقه‌اش کرسی‌های آزاداندیشی است ما برای رسیدن به این مهم باید فضای تولید ایده را فراهم کنیم و در بخشی متون جدید را وارد حوزه کنیم، بخش دیگر توجه به شیوه‌های آموزشی جدید است و بخشی هم پرکردن خلأهای پژوهشی است و خیلی حلقات دیگر که به تعبیر ایشان نتیجتا موجب تحول در حوزه می‌شوند.

لک زایی در ادامه تصریح کرد: ما باید بسته راهبردی تحول در حوزه را تدوین کنیم که طبیعتا یکی از حلقاتش بحث کرسی‌های آزاداندیشی در حوزه علمیه است.

دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه باقرالعلوم(ع) آسیب‌شناسی ایجاد نشدن کرسی‌های آزاداندیشی در حوزه علمیه را مسئله مستقلی دانست و گفت: در این باره عوامل متعدد و مختلفی مطرح است ولی باید توجه کنیم که وقتی سیستمی می‌خواهد متحول شود باید عناصر مختلف را در آن در نظر بگیریم؛ چرا که از طرفی مسائل آموزشی تحول در حوزه زمان‌بر است.

وی در پاسخ به این سؤال که چرا پس از 32 سال از پیروزی انقلاب تاکنون اتفاقی نیفتاده‌ است، گفت: پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران از حوزه مطالبات فراوانی شد، این مطالبات اولویت‌بندی شد و اولویت فوری و فوتی حوزه‌ها این بود که به نیازهای فوری فوتی نظام؛ یعنی تأمین نیرو در عرصه‌های مختلف فرهنگی، ‌اجتماعی، قضائی، سیاسی را با اینکه ظرفیت نیروی حوزه‌ها محدود بود برطرف کند و از سویی جنگ تحمیلی مزید بر علت شد تا حوزه‌ها وارد این عرصه شوند.

تحجر و واپس‌گرایی و سیستم آموزشی از موانع ایجاد این کرسی‌ها

لک زایی گفت: البته مسائلی مانند تحجر و واپس‌گرایی از موانع ایجاد این کرسی‌ها در حوزه بوده است ولی نه اینکه همه موانع را به این عامل برگردانیم، در مواردی سیستم آموزشی سنتی تأثیر داشته، در مواردی دقیق‌ بودن و حساس‌ بودن این مسائل باعث تأخیر در ورود شده؛ چون در زمینه فقه خصوصا ارائه نظریات جدید کار حساس و دقیقی است و ظرافت‌های خاص خودش را دارد و به هر حال برای هر اقدامی و هر تحولی بستر‌های نهادی را باید فراهم کنیم.

دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه باقرالعلوم(ع) ادامه داد: باید ساختارهای لازم را برای انجام این کار فراهم کنیم و بسترهای قانونی و آیین‌نامه‌ای را تدوین، و یا ترمیم کنیم، اگر ساختار نداریم باید ساختار ایجاد کنیم که این مسائل طبیعتا زمان می‌برد و حتی به فرض اینکه تمام حوزه بپذیرند و وارد این مسئله شوند باز به علت تربیت نیروی انسانی و نظریه‌پردازی، این مسئله نیاز به زمان دارد.

لک زایی اضافه کرد: البته بخشی از این موانع مربوط به تنبلی ما است ولی این بحث چند ضلعی است و باید به ساختارها و مقررات و محدودیت‌ها توجه داشته باشیم این آسیب‌شناسی به ما کمک می‌کند اگر این طرح اشکالاتی داشته باشد آنها را برطرف کنیم و این مسیر را به درستی پیگیری، و به شکل متعادل پیش برویم به گونه‌ای که سیستم دچار فروپاشی نشود؛ چرا که هر سیستمی تابع ضعیف‌ترین بخش خودش است و ما اگر ملاحظه همه حلقات را نکنیم و سرعت بگیریم باعث فروپاشی این سیستم خواهیم شد باید همه جوانب را در نظر گرفته و با ملاحظه همه جوانب پیش برویم.

دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه باقرالعلوم(ع) در خصوص تعامل حوزه و دولت در زمینه انتقال آراء نو در حوزه به بدنه نظام اظهار کرد: باید کارگروه‌های مشترکی در این زمینه ایجاد شود تا حوزه و قوای سه‌گانه تعامل خوبی داشته باشند.