شریف لک‌زایی

اخبار، گفتگوها، یادداشتها، مصاحبه ها و مقاله های دکتر شریف لک زایی

شکوفایی آزادی در آموزه مهدویت
ساعت ۱٢:٤٧ ‎ق.ظ روز دوشنبه ٦ فروردین ۱۳۸٦  کلمات کلیدی: مقاله ، آزادی ، مهدویت ، وبلاگ

توجه به حوزه عمومی که در عصر جدید نیز بسیار مورد توجه است، در تأسیس دولت مهدوی، نقش اساسی و مهمی دارد، چنان‌که گفته شد، انسان‌ها با اقبال درونی و پذیرش باطنی و عمومی خود به سمت تأسیس دولت مهدوی حرکت می‌کنند و در غیر این صورت، دولت صالح، عادل و آزاد مهدوی تشکیل نخواهد شد، در همین راستا، تحقق آزادی از اهمیت فراوانی برخوردار است؛ زیرا انسان‌ها تنها در سایه آن می‌توانند آسان‌تر و سریع‌تر به سمت پذیرش و برپایی دولت مهدوی حرکت کنند. در واقع، نقش و حضور آزادی بیرونی در تحقق حکومت مهدوی نقش بسیار مهم و حیاتی است.


 

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

خبرگزاری قرآنی در یادداشتی به معرفی نوشته ای از این جانب در موضوع آزادی و مهدویت پرداخته است که به مناسبت فرارسیدن نیمه شعبان ملاحظه می کنید. به زودی اصل مقاله را نیز در همین پایگاه قرار خواهم داد.

به گزارش خبرگزاری قرآنی ایران (ایکنا) شعبه آذربایجان‌غربی، در بخشی از این مقاله موضوع اهمیت آزادی در آموزه‌های دینی مورد بررسی واقع گردیده و آمده است: اهمیت آزادی در آموزه‌های دینی در نوع نگرش نسبت به انسان ریشه دارد.

نویسنده مقاله در توضیح نوع نگرش نسبت به انسان دو نوع نگاه را مورد توجه قرار داده و در تشریح آن دو می‌افزاید: نخست، نگاه قیّم مآبانه که معتقد است باید اندیشه‌ها و ارزش‌های دینی را بر انسان‌ها تحمیل و بدین ترتیب، انسان را هدایت کرد.

دیگر، نگاهی که انسان را موجودی آزاد و انتخاب‌گر می‌بیند که خود، راه خویش را برمی‌گزیند، در این نگاه، آگاهی، خردورزی و دین‌داری به انسان‌ها کمک می‌کند تا مسیر خویش را برگزینند. بر همین مبنا، برخی متفکران مسلمان بر این باورند که انسان ذاتاً آزاد و تربیت‌پذیر است.

«لک‌زایی» می‌افزاید: در این دیدگاه، در تعریف انسان، با اشاره به ویژگی آزادی و انتخاب‌گری او، اهمیت و برتری انسان در «توان» گزینش و انتخاب‌گری و تسلط بر خود، محیط و جامعه خود خلاصه می‌شود، پس آزادى یعنی «تسلط انسان بر ساختن خویش و ساختن محیط خویش، امتیاز انسان بر همه موجودات دیگر عالم طبیعت این است که مى‌تواند بر طبیعت مسلط باشد و شرایط طبیعى را بر وفق خواسته و نیاز خود دگرگون کند یا در برابر هجوم عوامل نامساعد طبیعى، سد و مانع به وجود آورد» اگر این نشانه و خصلت را از آدمی بگیرند، دچار مسخ شخصیت و انسانیت می‌شود.

در ادامه این مقاله آمده است: بر اساس چنین روی‌کردی، انسان از آن رو انسان است که با توجه به توان و ظرفیت خدادادی خویش، آزاد باشد و خود به گزینش و انتخاب دست زند. به همین جهت، آدمی بر مبنای آزادی و انتخاب‌گری، مسئول و پاسخ‌گو شمرده می‌شود، در غیر این صورت، نمی‌توان انسان را موجودی پاسخ‌گو به شمار آورد، این، خود، نشان‌دهنده نقش بسزای آدمی در تعیین سرنوشت خود است، در واقع، اختیار و آزادی، توانایی انسان در ساختن سرنوشت فردی و جمعی خود شمرده شده است، این ساختن به گونه‌ای است که آدمی بر خود و جامعه خویش، قدرت و سلطه می‌یابد.

«شریف لک‌زایی» با ابراز اینکه انسان موجودی است که می‌تواند در ساختن خود مؤثر باشد که این، همان آزادی معنوی و درونی است ادامه می‌دهد: انسان، می‌تواند در حیات و نظام اجتماعی و سیاسی خود نیز مؤثر باشد، شاید اثرگذاری در حوزه عمومی را بتوان متأثر از آموزه‌های دینی به شمار آورد، بر این اساس، انسان، موظف به دخالت در حوزه عمومی است،از این نگاه، مردم در تمام امور حکومت سهیم‌اند و یکى از آموزه‌هاى اساسى و مهم اسلام، توجه به امور دیگر مسلمانان است، به همین دلیل، سکوت و مشارکت‌نکردن در امور اجتماعى مسلمانان، ناپسند بوده و در ردیف ترک مسلمانى آمده است.

نویسنده در ادامه مطلب با اشاره به روایت مشهور رسول اکرم(ص) که فرمود: «هر کس صبح سر از خواب نوشین بردارد و در اندیشه مسلمانان نباشد، مسلمان نیست» به احساس مسئولیت فرد مسلمان نسبت به دیگران اشاره مى‌کند و ادامه می‌دهد: دکتر سید محمد حسینی بهشتی در همین زمینه مى‌گوید: اگر یک انسان، یک حزب، یک تشکیلات، یک قشر، یک ملت و یک نژاد بخواهد به سعادت برسد، یعنى مسئولیت‌هایى را که به عهده دارد، انجام بدهد، طبق جهان بینى اسلام باید به آزادى، به نجات و رستگارى و فلاح همه انسان‌ها بپردازد.

در ادامه این مقاله موضوع آزادی در مباحث مهدویت مورد اشاره قرار می‌گیرد و نویسنده می‌افزاید: توجه به حوزه عمومی که در عصر جدید نیز بسیار مورد توجه است، در تأسیس دولت مهدوی، نقش اساسی و مهمی دارد، چنان‌که گفته شد، انسان‌ها با اقبال درونی و پذیرش باطنی و عمومی خود به سمت تأسیس دولت مهدوی حرکت می‌کنند و در غیر این صورت، دولت صالح، عادل و آزاد مهدوی تشکیل نخواهد شد، در همین راستا، تحقق آزادی از اهمیت فراوانی برخوردار است؛ زیرا انسان‌ها تنها در سایه آن می‌توانند آسان‌تر و سریع‌تر به سمت پذیرش و برپایی دولت مهدوی حرکت کنند. در واقع، نقش و حضور آزادی بیرونی در تحقق حکومت مهدوی نقش بسیار مهم و حیاتی است.

از جمله نکات مهمی که در زمینه‌سازی برای تأسیس حکومت مهدوی نمی‌توان فراموش کرد، تصریح بر این مطلب است که در جامعه استبداد‌زده، نیازهای واقعی حیات آدمی از یاد می‌رود و انسان‌ها از شرایط استبدادی تأثیر می‌پذیرند و در نتیجه، خلق و خوی آنان حالتی استبداد‌زده به خود می‌گیرد. بنابراین، مقدمات از میان بردن استبداد در جامعه می‌تواند زمینه‌ساز ظهور و تأسیس دولت مهدوی به شمار آید. از این رو، باید ساز و کاری به وجود آید که آزادی در جامعه، عینیت و واقعیتی آشکار و مشهود بیابد. البته تحقق عینی و واقعی آزادی در جامعه باید بر مبنای الگوی تربیتی آزادانه باشد.

در نظام استبدادی، ظرفیت‌های آدمی قدرت ظهور ندارند و این اجازه به انسان داده نمی‌شود تا بتواند استعدادهای خویش را محک زند و عملی کند. در چنین نظامی، اطاعت افراد نیز از روی ترس و وحشت است. نظام استبدادی همواره به استخفاف شهروندان خویش و اطاعت آنها می‌اندیشد: «فَاسْتَخَفَّ قَوْمَهُ فَأَطَاعُوهُf؛[14]» پس قومش را از راه به در برد، آن گاه از او پیروی کردند.

این در حالی است که استخفاف انسان در آموزه‌های دینی بسیار ناپسند شمرده شده است؛ چون اطاعت از روی ترس موجب مسخ آدمی می‌شود. اصل بر این است که انسان با اختیار تکوینی و آزادی خویش، حاکم را انتخاب کند؛ یعنی باید به آن حد از دانش و آگاهی و معنویت برسد که بتواند با کمال آزادی، «امام» و «دولت مهدوی» را انتخاب کند و زمینه ظهور آن را فراهم سازد.

در این زمینه، توصیه معدود متفکران مسلمان این است که جامعه باید به آگاهی دست یابد تا بر اساس آن، آزادانه درباره خود و جامعه تصمیم گیرد. در این دیدگاه، صرف تغییر نظام سیاسی، کارآیی زیادی ندارد. البته این کار، شرط لازم است، نه شرط کافی، مگر این‌که ذهنیت انسان‌ها تغییر کند. این در حالی است که ذهنیت بیشتر انسان‌ها به دلیل حضور دیرپای نظام‌های سیاسی خودکامه، استبدادزده شده است و خود به خود، استبداد تولید می‌کند. از این رو، باید با تلاش‌های اساسی فرهنگی و فکری، زمینه‌های تأسیس جامعه‌ای آگاه و آزاد را فراهم آورد. تنها چنین جامعه‌ای می‌تواند آزادانه، خواستار برپایی دولت مهدوی گردد و در فراهم شدن شرایط آن بکوشد.

لک زایی در پایان این بخش از مقاله خود می نویسد: باید ابتدا معلوم شود که آزادی، هدف انتزاعی نیست و تحقق آن، به التزام دیگران از جمله حاکمان مشروط است، افزون بر آن، باید به جریان‌هایی که برای تحقق آزادی مطلوب تلاش می‌کنند، یاری رساند تا نهادها و افرادی که استبداد را در جامعه گسترش می‌دهند، تضعیف شوند و به جای آن، آزادی‌های مشروع و قانونی، پرورش و تقویت گردد، آن‌چه می‌تواند به این فرآیند کمک می‌کند، الگوی تربیتی مطلوبی است که بتواند آزادی را در وجود افراد نهادینه کند و نسلی پدید آورد که نه تنها آزادی را یک ارزش مؤثر و مطلوب بداند، بلکه در عمل نیز بدان پای‌بند باشد.

منبع: خبرگزاری قرآنی

http://www.iqna.ir/fa/news_detail.php?ProdID=110473