شریف لک‌زایی

اخبار، گفتگوها، یادداشتها، مصاحبه ها و مقاله های دکتر شریف لک زایی

اگر خانه ملاصدرا در ایتالیا بود؟!
ساعت ۱:٠٠ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ۱٢ تیر ۱۳۸٦  کلمات کلیدی: یادداشت ، ملاصدرا ، خاطرات ، وبلاگ

مشتاقان بازدید از این مکان وقتی با پرس و جوی بسیار! در شهری کوچک چون کهک به آنجا می‌رسند، با پارچه نوشته‌ای روبه‌رو می‌شوند که در آن می‌خوانیم: «ساعت بازدید، جمعه‌ها ساعت 2 الی 5 بعد از ظهر. اردو پذیرفته نمی‌شود»!


ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

چندی پیش، توفیقی نصیب شد تا پس از مدت‌ها و به ویژه پس از ماه‌ها تحقیق روی پروژه حکمت سیاسی متعالیه، از نزدیک محل سکونت صدرالدین محمد شیرازی، مشهور به ملاصدرا یا صدرالمتألهین را ببینیم.
باید گفت، جای تأسف است که خانه ‌این حکیم پرآوازه جهان اسلام، که باید به بهترین شکل، اداره و نگهداری شود، کمترین رونقی ندارد و باور نمی‌کنید که هم‌اکنون هیچ گونه رسیدگی خاصی به ‌این بنا، که میراث مادی ایرانی ـ اسلامی است، نمی‌شود.

در قرن یازدهم، صدرالدین شیرازی به خاطر برخی مخالفت‌ها، دشمنی‌ها و سعایت‌ها برای بیش از بیست سال به «تبعیدی خود خواسته خدا خواسته» تن داد و به روستای «کهک»، که امروزه نام شهر را یدک می‌کشد، رفت و کُنج عزلت گزید. این دوره، که پس دوره تحصیل، دوره تهذیبِ نفس این فیلسوفِ مؤسس «حکمت متعالیه» است، از پُر رمز و رازترین دوره‌های حیات صدراست. این که صدرالدین در این روستای سرسبز و خوش آب و هوا و نسبتاً خنک در تابستان چه می‌کرده، برای ما روشن نیست، اما منزل وی در این روستا هنوز سر ِپاست و شاید بسیار مقاومتر از دیگر بناهایی است که‌ این روزها در کهک ساخته می‌شود!
البته آنچه مشهود است این که صدرا نگارش اثر برجسته و معروف خویش، «الحکمه المتعالیه فی اسفار الاربعه العقلیه» را از همین مکان آغاز و برخی دیگر از آثارش را نیز در همین جا نگارش کرده و پس از دعوت وی به شیراز، زادگاهش، رحل اقامت از کهک به شیراز منتقل افکند و در همانجا سکنی گزیند.

متأسفانه، در سال‌های اخیر و البته پس از بازسازی آن در سال‌های اخیر، نه تنها این بنا از کمترین توجهات محروم بوده، که به نظر می‌رسد آسیب‌های جدی نیز بر این بنا وارد آمده است. نگاه کوتاهی به ‌اندرونی منزل این فیلسوف پرآوازه، نشان می‌دهد در بازسازی این بنا، که به ظاهر در سال 1376 پایان یافته و در جای خود مغتنم است، این بنا با تغییراتی روبه‌رو شده و این گونه که پیداست، اصالت آن نیز در مواردی از بین رفته است. در حال حاضر نیز متأسفانه، به دلیل این که محافظت درستی از آن نمی‌شود، خرابی در برخی نقاط آن مشهود است. برای مثال؛ به دلیل عدم تمهید منافذ، دریچه‌ها و پنجره‌های بالای سقف گنبدی شکل این بنای زیبا، افزون بر ورود گرد و غبار و دیگر اشیا به درون آن، آب باران نیز به داخل نفوذ کرده و رنگ و روی این بنای استوار را با گل و لای جای گرفته بر دیوارها دگرگون و نازیبا ساخته است.

روشن نیست که نقش میراث فرهنگی در این میان چیست! چندی پیش، نماینده محترم شهرستان قم در مجلس شورای اسلامی نیز، که به نظر وضعیت نابسامان این بنای استوار را دیده، بر بازسازی و تبدیل خانه ملاصدرا به یک مکان گردشگری تأکید کرده بود، اما متأسفانه، از آن تاریخ تا کنون هیچ اتفاق خاصی نیفتاده است و تحرکی دیده نشد.
کلیددار این بنا در گفت‌و‌گوی کوتاهی اظهار داشت: حقوق ماهانه بسیار مختصری از سوی سازمان میراث فرهنگی دریافت می‌کند که با این مبلغ، رغبتی برای انجام هیچ کاری ندارد. چنین وضعیتی توجه جدی‌تر دست‌اندرکاران این سازمان پر مدعا را می‌طلبد.

جالب این که مشتاقان برای بازدید از این مکان هم با محدودیت روبه‌رو هستند. از آن رو که وقتی با پرس و جوی بسیار! در شهری کوچک چون کهک به آنجا می‌رسند، با پارچه نوشته‌ای نصب شده بر کنار درِ منزل حکیم ملاصدرا روبه‌رو می‌شوند که در آن می‌خوانیم: «ساعت بازدید، جمعه‌ها ساعت 2 الی 5 بعد از ظهر. اردو پذیرفته نمی‌شود»! و اگر نباشد همکاری کلیددار آن، که در منزل مجاور سکنی گزیده است و با این شرط که البته در منزل حضور داشته باشد تا در را باز کند، باید دست از پا درازتر بازگشت! و تنها نمای بیرونی منزل صدرا را از بیرون دید. همین!

نماینده قم در سخنانی که در جلسه شورای اداری شهر «کهک» ایراد کرده بود، با انتقاد از وضعیت کنونی منزل ملاصدرا، خواستار رسیدگی جدی مسئولان مربوطه برای بازسازی این مکان تاریخی شده و اظهار داشته بود: «متأسفانه سازمان میراث فرهنگی در این زمینه، دارای ضعف است و انتظار می‌رود منزل این شخصیت علمی و شیفته اهل بیت(ع) به مکان تاریخی مناسب برای بازدید عموم تبدیل شود.»
او که خود عضو کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی نیز هست، تصریح کرده بود: «مسؤولان باید با اختصاص بودجه جداگانه، برای بازسازی منزل ملاصدرا، این خانه را به قطب گردشگری تبدیل کنند.»
باید گفت: نه تنها این منزل به قطب گردشگری تبدیل نشده، که ترس آن است که تخریب این بنا به گونه‌ای سرعت یابد که دیگر اثری از این بنای زیبا نماند و بازسازی سابق این بنا نیز تنها اتلاف هزینه‌ها تلقی شود.

این در حالی است که هر ساله، همایش‌ها و نشست‌های علمی ریز و درشتی در گوشه و کنار کشور درباره میراث معنوی صدرالمتألهین؛ یعنی «حکمت متعالیه» برگزار می‌شود که افزون بر تأمل در تأثیرات این نوع همایش‌ها و نشست‌ها، متأسفانه به میراث مادی برجای مانده از این حکیم بی‌توجهی می‌شود و دریغ از هر گونه توجه و حمایتی. روشن نیست که نقش بنیاد حکمت صدرا که هر ساله متکفّل برگزاری همایش‌های تخصصی درباره میراث معنوی این حکیم است، چیست؟ و آیا اساساً در برابر میراث مادی این حکیم، وظیفه‌ای احساس می‌کند یا خیر؟
گذشته از این، نقش کم رنگ سازمان میراث فرهنگی و گردشگری نیز همچنان جای تأمل و پرسش دارد؟!

حال امیدواریم با حمایت بیشتر در نگهداری مطلوب میراث مادی فیلسوف حکمت متعالیه و تبدیل آن به قطب گردشگری و مکانی برای بازدید عموم، دیگر نهادهای متولی امور فرهنگی چون مجلس شورای اسلامی نیز پا پیش گذاشته و با در پیش گرفتن تدابیری بر حفاظت و رونق این بنا بیفزایند.

نکته دیگر قابل توجه و تأمل این است که مشتاقان بی‌اطلاع و یا کم اطلاع در بازدید از منزل صدرا، همچنان نسبت به ‌این حکیم پرآوازه عوام می‌مانند، زیرا هیچ نوع اطلاعاتی به آنان در این مکان داده نمی‌شود تا با حیات مادی و معنوی صدرالدین شیرازی آشنا شوند. ضروری است سازمان میراث فرهنگی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و یا حتی حوزه علمیه قم و وزارت علوم و دانشگاه‌ها، تمهیداتی بیندیشند و با تهیه و توزیع نوشته‌هایی هرچند کم‌حجم و کوتاه بر اطلاعات مراجعه‌کنندگان این بنا بیفزایند تا بر گروه مشتاقان این حکیم افزوده شود و بدین وسیله بر رونق دانش و دانش‌اندوزی نیز بیفزایند.

لازم به یادآوری نیست که اگر خانه ملاصدرا در جایی دیگر، مثلاً در ایتالیا بود، به بهترین نحو نگهداری و روز به روز بر رونقش افزوده می‌شد.
چندی پیش، در سایت «بازتاب»، خبری منتشر شد، مبنی بر این که در ایتالیا، اثری از آثار مقارن دوره اشکانیان هست که به بهترین نحو از آن نگهداری می‌شود، حال آن که در ایران، آثار بسیاری از همان دوره با مورد بی‌مهری است!
در پایان این نوشته، درباره خانه حضرت امام خمینی، حکیم متعالیه معاصر در قم، که خوشبختانه در حال بازسازی است، چیزی نمی‌نویسم.

شریف لک‌زایی