شریف لک‌زایی

اخبار، گفتگوها، یادداشتها، مصاحبه ها و مقاله های دکتر شریف لک زایی

آزادی، بنیان اندیشه شهید بهشتی
ساعت ۱:٠٦ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ٥ تیر ۱۳۸٦  کلمات کلیدی: یادداشت ، آزادی ، آیت الله بهشتی ، وبلاگ

آیت الله بهشتى با این پرسش مواجه است که آیا شعارهایى که در قبل انقلاب و یا در اوج انقلاب مطرح شده، در انقلاب اسلامى محقق شده است یا خیر. پاسخ ایشان این است که خیر. آزادى هاى مورد نظر که مطرح شده و شعارشان داده شده است تحقق نیافته؛ زیرا سازوکارهاى لازم براى آن فراهم نیامده است.


به نظر مى رسد دکتر بهشتى تنها اندیشمندى که درباره موانع جامعه شناختى تحقق آزادى در جامعه سخن گفته است. ایشان معتقد است که جامعه را باید آگاه کرد تا بر اساس این آگاهى تصمیم بگیرد. از دیدگاه شهید بهشتى تغییر نظام سیاسى صرف، ثمرى ندارد، مگر اینکه ذهنیت انسانها تغییر کند. و روشن است که ذهنیت غالب ما ایرانیان استبدادزده است و ذهنیت استبداد زده، خود به خود، در هر نظام سیاسی، استبداد را باز تولید مى کند. بنابراین به عقیده ایشان باید ابتدا این نکته تبیین بشود که آزادى یک هدف انتزاعى نیست و تحقق آن مشروط به التزام دیگران و از جمله حاکمان به لوازم آزادى است. ضمن اینکه باید به جریانهایى کمک شود که در این جهت تلاش مى کنند. به این معنا که نهادها و افرادى که استبداد را در جامعه گسترش مى دهند تضعیف شوند و نهادها و افراد معتقد به آزادى تقویت و پرورش یابند.

شهید بهشتى در طرح مساله احزاب و گروه هاى سیاسى یک تقسیم بندى ارائه مى کند. البته در منابع مختلف، تقسیم بندى هاى ایشان متفاوت است. در یک مورد آن را به سه دسته طبقه‌بندى مى‌کند: یکم، گروه هاى موافق نظم موجود. دوم، گروه هاى مخالف نظم موجود که دست به اقدام مسلحانه مى زنند. سوم، گروه هایى که مخالفتشان با اقدامات توطئه آمیز و یا مسلحانه همراه است. شهید بهشتى معتقد است که مى بایست تنها با گروه سوم مبارزه کرد. وى در جاى دیگرى که نگارنده در کتاب آزادى هاى سیاسى در اندیشه آیت الله مطهرى و آیت الله بهشتى نیز به آن اشاره کرده ام، این گروه ها را به شش دسته تقسیم مى کند:

نخست، گروه هایى که همه ارکان نظام و قانون اساسى را به طور کامل مى پذیرند. دوم، احزابى که مسلمان هستند ولى در بعضى موارد با گروه اول اختلاف دارند. گروه سوم، ملى گراهایى که جمهورى اسلامى را نمى پذیرند ولى معتقد به ایران مستقل و آزاد هستند. شرط فعالیت این گروه این است که در چار چوب قانون فعالیت کنند و از دایره قانون تجاوز نکنند. چهارم، احزاب و جمعیت هایى که ضد انقلاب هستند. به عقیده شهید بهشتى حتى اینها مى توانند فعالیت فرهنگى داشته باشند اگر چه با اسلام و جمهورى مخالف هستند. گروه پنجم، احزاب و جمعیت هایى که بر ضد جمهورى اسلامى مشغول توطئه هستند، اما توطئه آنها به حد قیام مسلحانه نمى رسد. و در نهایت ششمین دسته، احزاب و جمعیت هایى هستند که مشى مسلحانه را علیه جمهورى اسلامى در پیش گرفته اند. به عقیده شهید بهشتى دو گروه اخیر غیر قانونى اند و آزاد نیستند و دستگاه قضایى و انتظامى مى بایست با آنها با قاطعیت برخورد کند.

به اعتقاد ایشان فعالیت احزاب به رشد جامعه کمک مى کند ولى کسانى که درصدد براندازى هستند، باعث اخلال در نظم اجتماعى و متشنج کردن جامعه و در نتیجه سبب رکود و انحطاط جامعه مى‌شوند و به همین دلیل باید با آنها برخورد کرد. نکته مهم این است که شهید بهشتى دامنه فعالیت احزاب و جمعیت ها را به میزان قابل توجهى باز و گسترده و تا اندازه اى نامحدود تعریف مى کند.

بعضى ها ممکن است که معتقد باشند که با گروه چهارم و حتى گروه سوم هم باید مقابله کرد. ولى دکتر بهشتى و یاران ایشان، که عمدتا با ایشان شهید شدند، آزادى هاى سیاسى و به تبع آن فعالیت هاى گروه ها و احزاب مخالف نظام را هم به رسمیت شناخته اند.

شریف لک زایی

روزنامه رسالت، پنجم تیر 1386