شریف لک‌زایی

اخبار، گفتگوها، یادداشتها، مصاحبه ها و مقاله های دکتر شریف لک زایی

پرسش هایی درباره حکمت متعالیه
ساعت ۱۱:۳٦ ‎ب.ظ روز دوشنبه ۸ اردیبهشت ۱۳٩۳  کلمات کلیدی: یادداشت ، حکمت سیاسی متعالیه ، وبلاگ ، پرشین بلاگ

دوست ارجمند نادیده ای سه پرسش زیرا را درباره حکمت متعالیه مطرح و تقاضای پاسخ کرده است. در ادامه به اختصار پاسخ این سه پرسش داده می شود. پاسخ تفصیلی می تواند با رجوع به آثار ملاصدرا و سایر حکمای حکمت متعالیه حاصل شود.


1.از نظر ملا صدرا ،تنها انسانی می تواند به سفر چهارم برسد که تمام مراحل سیر و سلوک را طی کرده باشد و به درجه بالایی از عرفان رسیده باشد.و ایشان این انسان کامل را چنان توصیف کرده است که امکان ندارد کسی جز پیامبر و معصومین به این جایگاه برسند.اکنون پرسش من این است،با توجه به این که فرمودید حضرت امام قهرمان اسفار هستند...چگونه میتوان برای یک فقیه و مرجع چنین جایگاهی قائل شد؟ چه داعیه ای است بر این که ایشان مراحل قبل از "سفر فی الخلق بالحق" را طی کرده باشند؟
2.شکی در این نیست که حضرت امام در فلسفه و انسان شناسی دنباله رو ملاصدرا بوده اند و به مقامات بالایی دست یافته بودند ولی چگونه میتوان اثبات کرد که ایشان در اندیشه سیاسی هم دنباله رو ایشان بوده اند؟

3.ملا صدرا خود در دوره صفویه به سر می برده و صفویه هم حکومتی بوده که بر پایه عرفان(شیخ صفی) بنا شده و همچنین در همان زمان علمایی بودند که در دربار خدمت می کردند  و نیتشان هم خدمت به دین بوده...ولی ملاصدرا آنها را تایید نکرد و عزلت را ترجیح داد...آیا می توان گفت که از نظر ملاصدرا هر نوع حکومت غیر معصومی ،نا مشروع بوده است؟

عذر میخوام که طولانی شد.
با تشکر فراوان

هاشمی

پاسخ 1

پاسخ پرسش نخست شما با رجوع به بحث عالم خیال قابل توضیح است. در آثار ملاصدرا هم این بحث مورد توجه بوده است. عالم مثال را همه کسانی که واجد صلاحیت شوند می توانند حضور یابند. بنابراین بعدی ندارد که با سعی و تلاش و اخلاص و عرفان به آن دست یابیم. راه برای همه باز است اگرچه اندکی به آن می رسند. رجوع به اشراق نهم از شاهد دوم مشهد پنجم کتاب الشواهد الربوبیه می تواند مفید باشد.
ضمن این که امام قبل از این که فقیه و مرجع باشد یک حکیم و عارف است و درواقع به یک معنا حضور ایشان در مرحله فقه و فقاهت و مرجعیت به نوعی حضور در مرحله سفر چهارم و میان خلق و هدایت خلق است. بنده به این بحث در مقاله قریب الانتشار خود با عنوان حکمت متعالیه و انقلاب اسلامی از منظر آیت الله جوادی آملی اشاراتی دارم. البته این که امام قهرمان اسفار اربعه است را حضرت آیت الله جوادی آملی فرموده اند و بنده از ایشان نقل کرده ام.

پاسخ 2

این سؤال پاسخ مبسوطی می طلبد اما به اختصار با توجه به تعریف امام از سیاست و با توجه نوع انسان شناسی ترسیم شده از سوی امام و نیز با توجه به آثار مکتوب امام از جمله مبحث بسیار مهم حرکت جوهری و تأمید بر انسان سازی از سوی ایشان می توان گفت ایشان در اندیشه سیاسی متأثر از ملاصدرا و حکمت متعالیه است. در این زمینه مطالعه مقاله تحلیل انقلاب اسلامی در چهارچوب حکمت متعالیه که در شماره 51 فصلنامه متین (تابستان 1390) مفید است.

پاسخ 3

دو تن از از اساتید ملاصدرا شیخ بهایی و میرداماد هستند که ملاصدرا با آنها روابط بسیار خوبی داشته است به ویژه در نامه ای از میرداماد با تعابیر بسیار بلندی یاد کرده است. ملاصدرا حداقل استاد خود میرداماد را حتی در دوره ای که در کهک به سر می برده است تأیید کرده و تعابیر وی نشان دهنده این مسأله است. اما در برخی از آثارش به نقد علمای ظاهرگرا و عارف نما همت کرده است که در دو اثر وی یعنی کسر اصنام الجاهلیه و سه اصل این بحث ها آمده است. بنابراین هم عالمان اصیل را تأیید کرده و هم به نقد عالمان ظاهرگرا و عارف نما پرداخت است.

درباره بخش دوم واقع قضیه این است که وی برخلاف رسم رایج آن زمان هیچ یک از آثارش را به شاهان و حکام صفوی تقدیم نکرده است. تلاش وی برای بنیانگذاری حکمت متعالیه و شرایطی که بر این اساس برای حاکم برمی شمرد نشان دهنده فقدان مشروعیت آنان است.

برای تفصیل برخی از این مباحث می توانید به مجموعه آثاری که در پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی در قالب مجموعه سیاست متعالیه از منظر حکمت متعالیه منتشر شده است می توانید رجوع فرمایید.

بنده در اثر در دست تحقیقم با عنوان فلسفه سیاسی صدرالمتألهین به مباحثی در این زمینه پرداخته ام.

موفق باشید.