شریف لک‌زایی

اخبار، گفتگوها، یادداشتها، مصاحبه ها و مقاله های دکتر شریف لک زایی

استادی که از فلسفه خسته نمی‌شود: در تجلیل از یک استاد
ساعت ٧:٢٥ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ٢٥ اردیبهشت ۱۳٩۳  کلمات کلیدی: یادداشت ، کریم مجتهدی ، وبلاگ ، پرشین بلاگ
در باب کلاس درس استاد کریم مجتهدی
سخن گفتن درباره استادی که بحث‌هایش از عمق و دقت زیادی برخوردار است و در سرتاسر عمر خویش به معلمی فلسفه شهره بوده و خیل عظیمی از دانشجویانی را پرورش داده که خود اکنون به استادانی در جای جای این مرزوبوم مبدل شده‌اند به واقع سخت و دشوار است. اما به سهم خود و به منظور تجلیل از این آموزگار فلسفه و به پاس آنچه از او آموخته‌ام چند جمله‌ای به منظور پاسداشت این استاد بزرگوار می‌نگارم. حتماً حضرت استاد غلط‌های بنده را تذکر خواهند داد و باز هم من از ایشان چیزهایی خواهم آموخت که همچون چراغی فراروی نگارنده روشنی خواهد بخشید. بی‌تردید فضائل استاد مجتهدی بیش از اینها است و بنده به عنوان یکی از شاگردان ایشان سهم خود را در این مجال کوتاه ادا می‌کنم.

1 در صدر ویژگی‌های استاد همانا دقت منحصر به فرد و توجه دادن به ظرایف و دقایقی است که از چشم بسیاری دور می‌ماند. این دقت‌ها و ظرافت‌ها همانا فضاهای بسیاری را به روی چشم دانشجویان می‌گشاید. به ویژه ریشه‌یابی واژه‌ها در درس‌های تاریخ فلسفه غرب و ارائه معارفی که در پس هر واژه نهفته است در شمار مباحث مهم استاد است. تنها یک مورد از دقت‌های استاد در ترجمه جمله‌ای از ‌هابز که اینگونه معروف شده است: «انسان، گرگ انسان است» را یادآور می‌شوم. استاد معنای درست این جمله ‌هابز را این گونه به پارسی برمی‌گرداند:

انسان، انسان را گرگ است. Homo hominy lupus est.

درواقع در نگاه‌ هابز اگر انسان را به حال خود واگذاری، هیچ چیزی سر جایش نخواهد ماند. در نتیجه انسان نیازمند آن است که قدرتی برتر (لویاتان) بتواند نظم و امنیت او را تأمین کند.

2 نظم گرایی بی‌بدیل و قانون‌گرایی در برگزاری کلاس‌های درس از ویژگی‌های بارز استاد مجتهدی است. وجدان اخلاقی استاد در برگزاری کلاس‌های درسی برای هر دانشجو و معلمی آموزنده است. حضور به موقع و حتی زودتر از زمان مقرر تشکیل کلاس و قبل از دانشجویان و بهره‌گیری از همه فرصت‌های کلاس تا آخرین دقیقه و حتی بیشتر از زمان مقرر و سخنان پرنکته و پرمغز استاد آن چنان انسان را به وجد می‌آورد که گاهی حتی یادش می‌رود که در کلاس درس نشسته است. وجدان کاری و علاقه و تعصب‌ورزی به شغل معلمی و خود را همواره معلم فلسفه شمردن و به آن افتخار کردن در شمار خصایص اصلی استاد است. او همواره خود را معلم فلسفه می‌داند و به آن افتخار می‌کند. می‌توان این نکته را به معنای تدریس و ارائه مطالب از عمق جان و تلاش مضاعف برای ارائه معارف و مفاهیم و مسائل فلسفی به نسل نو دانست که می‌تواند برای همه درس آموز باشد.

3 استاد به‌رغم جدیت و سخت‌گیری در درون کلاس درس و تلاش برای ارائه پربار معارف فلسفی به دانشجویان، اما در بیرون از کلاس درس انسان بسیار خوش خلقی است. او با گشاده‌رویی پذیرای دانشجویانی است که می‌خواهند از تجربه‌های پربار استاد بهره ببرند و چیزی بیاموزند. این سعی و اهتمام در راهنمایی بی‌دریغ به دانشجویان و همت والا به منظور ارتقای سطح علمی دانش‌پژوهان با خوش‌رویی تمام صورت می‌گیرد و استاد بی‌هیچ تکلفی آموخته‌های خود را به دانشجویان در خارج از محیط درسی می‌آموزد. سعی و اهتمام استاد به منظور ارتقای علمی و تلاش به منظور ارائه بحث و نظر را در تأکیدات ایشان در کارهای کلاسی می‌توان به وضوح شاهد بود. مجتهدی از آن دست اساتیدی است که تأکیدات فراوانی دارد که دانشجو در تحقیقات کلاسی خود، رأی و نظرش را نیز بنویسد و صرفاً به گزارش آرای دیگران در مقالاتش اکتفا نکند.

همین مسأله دانشجویان را به سمتی سوق می‌دهد که در آزمونی که استاد برایشان ترتیب داده است ارائه دیدگاه‌های خود را تجربه کنند؛ در گفته‌های دیگران تأمل و مداقه کنند و آداب اندیشه‌ورزی را بیاموزند. جالب این که دکتر مجتهدی تحقیقات کلاسی دانشجویان را با دقت تمام می‌خواند و نکته‌های فراوانی به منظور ارتقای آن در حاشیه برگه‌ها یادداشت می‌کند و تحقیقات را به دانشجویان باز می‌گرداند تا از نقاط قوت و ضعف خود مطلع شوند. ارزش این کار استاد زمانی روشن می‌شود که در موارد مشابه، دانشجو از سرنوشت کارهای کلاسی خود هیچ گاه مطلع نمی‌شود و نمی‌داند قوت‌ها و ضعف‌های تحقیقش چه بوده است. حوصله و وقت گذاشتن مجتهدی برای کارهای کلاسی دانشجویان و نگارش نکته‌های فراوان بسیار آموزنده است.

4 دکتر مجتهدی به‌رغم این که خود در فرانسه تحصیل کرده اما تاکید فراوانی بر پرهیز از به‌کار‌گیری واژگان غیر فارسی دارد. این تعصب‌ورزی به فارسی نویسی و فارسی‌گویی را در کمتر استادی می‌توان مشاهده کرد و شاید بتوان یکی از نقاط تمایز بخش مجتهدی از دیگران در تکریم پارسی‌گویی و پارسی نویسی و تأکید بر هویت درخشان ایران به شمار آورد. ترش‌رویی و ناراحتی او هنگامی که با چنین مواردی مواجه می‌شود مثال زدنی است. به ویژه این که بدون تأخیر با تذکر همراه است و اجازه نمی‌دهد کسی در نزد او واژه‌هایی بیگانه به کار برد.

5 و نکته پایانی این که استاد مجتهدی به‌رغم اینکه در کهنسالی می‌زید اما در کلاس‌های درس خود بسیار جدی و خستگی‌ناپذیر است. او دو ساعت تمام ایستاده بدون آن که حتی بر روی صندلی بنشیند به ارائه آموخته‌های خویش به دانشجویان می‌پردازد و در پایان کلاس درس باز هم سر حال‌تر از دانشجویان است. گویا شور و شوق و عشق به معلمی فلسفه هر روز توانش را دو چندان می‌کند و او را سیراب و سرمست از حضور در میان جوانان جویای فلسفه این مرز و بوم می‌کند. او از کارهای علمی‌اش روحیه‌ای مضاعف می‌گیرد و این روحیه را در کلاس‌های درس خود و تالیفاتش به دانشجویان و اصحاب فکر و دانش هدیه می‌کند و فرهنگ جامعه را هر روزه ارتقا می‌بخشد و باز خود نیز تعالی می‌یابد.

شریف لک زایی

 مهرنامه، شماره ، اسفند 1389.