شریف لک‌زایی

اخبار، گفتگوها، یادداشتها، مصاحبه ها و مقاله های دکتر شریف لک زایی

گزارش کامل همایش گفتگو برای زندگی: بازخوانی تجربه امام موسی صدر
ساعت ۱۱:٠۱ ‎ب.ظ روز جمعه ۳٠ بهمن ۱۳٩٤  کلمات کلیدی: امام موسی صدر ، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی ، وبلاگ ، پرشین بلاگ
همایش «گفت وگو برای زندگی: بررسی تجربه امام موسی صدر» با همکاری پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامیِ دفتر تبلیغات اسلامی قم و مؤسسۀ فرهنگی تحقیقاتی امام موسی صدر، رروز چهارشنبه، ۲۸ بهمن ۱۳۹۴ از ساعت ۹ تا ۱۲ پیش از ظهر در سالن همایش پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، واقع در قم، ابتدای خیابان معلم برگزار شد.

دکتر نجف لک زایی: در وضعیت کنونی که جهان اسلام با مشکلات فراوانی، مخصوصاً در حوزۀ امنیت مواجه است و جنگ‌های داخلی در جهان اسلام شدت گرفته و بیش از هر زمانی قلوب مسلمین را جریحه دار کرده، امیدواریم که راه حلی که امام موسی صدر سال‌ها پیش بر آن تأکید کرد مورد توجه قرار بگیرد و ما را از این انحطاط رهایی ببخشد.

همایش گفت‌وگو برای زندگی: بررسی تجربۀ امام موسی صدر، با حضور حاج ماموستا ملاقادر قادری، کشیش گریگوریس نرسیسیان و حجت الاسلام والمسلمین دکتر بی‌آزار شیرازی برگزار شد.

در ابتدای این نشست، حجت الاسلام والمسلمین دکتر نجف لک‌زایی، ریاست پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی ضمن سخنانی گفت: در وضعیت کنونی که جهان اسلام با مشکلات فراوانی، مخصوصاً در حوزۀ امنیت مواجه است و جنگ‌های داخلی در جهان اسلام شدت گرفته و بیش از هر زمانی قلوب مسلمین را جریحه دار کرده، امیدواریم که راه حلی که امام موسی صدر سال‌ها پیش بر آن تأکید کرد مورد توجه قرار بگیرد و ما را از این انحطاط رهایی ببخشد.

وی افزود: گفت‌وگو باعث می‌شود که متحجر نباشم. تحجر مساوی است با نفی دیگری و تحجر زمینه‌ساز تکفیر می‌شود. و تکفیر زمینه‌ساز جنگ و ترور و خشونت می‌شود. بنا بر این اگر بخواهیم از جنگ جلوگیری کنیم باید از تکفیر و بعد، تحجر جلوگیری کنیم و مهم‌ترین راه جلوگیری از تحجر، گفت‌وگو و اعتماد متقابل است.

دکتر لک زایی سپس به شرکت‌کنندگان و میهمانان ویژه همایش خیرمقدم گفت: حاج ماموستا ملاقادر قادری، که از بزرگان ما هستند و از پیشگامان در عرصۀ انقلاب اسلامی و مقاومت هستند و نیز از نمایندۀ جناب سبو سرکیسیان که البته به علت کسالتی که برای جناب آقای سرکیسیان پیش آمد، خودشان نیامدند ولی از طرف خودشان نماینده‌ای فرستادند.

ایشان همچنین ازاعضای مؤسسه امام موسی صدر و خصوصاً سرکار خانم صدر و نیز از همکاران پژوهشگاه دفتر تبلیغات اسلامی تشکر کرد.

حورا صدر، گفت‌وگو را جوهر افکار و اعمال امام موسی صدر دانست و گفت: اگر به هشدار امام صدر در دهۀ چهل و پنجاه توجه می‌شد و این شناخت میان مسلمانان تجربه می‌شد و فاصله‌ها برداشته می‌شد  و اگر امام ربوده نمی‌شد، مجالی برای فرصت‌طلبان و بدخواهان باقی نمی‌ماند تا در میان مسلمانان توهم زایی کنند.

بعد از خوشامدگویی و سخنان دکتر لک زایی، حورا صدر، فرزند امام موسی صدر و مدیر مؤسسه فرهنگی تحقیقاتی امام موسی صدر سخنرانی کرد. وی در سخنانش گفت: خدمت شما مهمانان گرانمایه، استادان، فضلا، روحانیون و دانشگاهیان سلام عرض می‌کنم.

از همه شما خصوصاً حضرت حجت الاسلام والمسلمین جناب آقای دکتر نجف لک زایی و همکاران صدیق و اندیشمند پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی و به ویژه پژوهشکده علوم سیاسی سپاسگزاری می‌کنم.

شایسته بود که امام موسی صدر خود در این مکان سخن بگوید. در شهر قم زادگاه عزیزش، در جوار حضرت معصومه سلام علیها در حوزه علمیه قم، جایی که در محضر علمای بزرگ تلمذ کرده، شبانه روز در کنار هم مباحثه‌ای‌های خود، مراجع عالیقدر امروز، تحصیل کرده، بالیده و بالنده شده است، در میان شما همگنان گرانمایه اش که مثل او دغدغه نجات و کمال انسان را دارند و مثل او در اندیشه گفتگو و حوار و برداشتن موانع همزیستی میان مسلمانان و میان ادیان.

شایسته بود که خود امام موسی صدر در جمع شما سخن بگوید اما قرعه به نام بنده افتاده است. امیدوارم به زودی زود روزی فرا رسد که در همین جمع و در همین منبر برای ما سخن بگوید.

این همایش و این جمع برای من یادآور جلسات و گردهمایی هاییست که پدرم با دعوت از روحانیون و شخصیت‌های ادیان و مذاهب مختلف لبنان برای درمان حرمان‌ها و بحران‌ها و کاهش آلام و مشکلات فردی و اجتماعی تشکیل می‌داد.

مشتاق آنم که از موقعیت مهم استفاده کنم و با شما درباره دو موضوع گفتگو کنم.
موضوع نخست: 1- چرا همایش گفتگو برای زندگی امروز برگزار می‌شود؟
چهل سال پیش روز 30 بهمن 1353، پدران کلیسای کبوشیین در بیروت از امام موسی صدر دعوت کردند تا خطبه و موعظه آغاز روزه مسیحیان را که منسک شریعت مسیحی است، در این کلیسا برای مسیحیان به جا آورد. برای نخستین بار در تاریخ اسلام و مسیحیت است که مجتهد مسلمان یک منسک دینی مسیحی را اجرا می‌کند. بگذارید اهمیت این اتفاق را از زبان خود امام صدر برای شما نقل کنم: ایشان در اثنای جنگ اسف بار داخلی در لبنان در مصاحبه‌ای می‌گوید: یکی از مهمترین اهداف توطئه‌ای که لبنان را در نوردید، از بین بردن شکل همزیستی و وحدت ملی در لبنان بود. وقتی همزیستی هدف توطئه باشد، حتماً و در درجه اول نمادهای همزیستی هدف توطئه قرار می‌گیرد. و گمان نمی‌کنم در لبنان کسی به اندازه من نماد و سمبل اتحاد کشور بوده باشد، زیرا من علاوه بر تماس‌های فرهنگی و اجتماعی و سیاسی خود با همه فرق لبنان و روابط گسترده‌ای که با آن‌ها دارم، به جایی رسیدم که سه سال پیش در کلیسا کبوشیین خطبه موعظه روزه را خواندم. و هیچکس در دنیا به این حد نرسیده است. درست مانند آنکه یک روحانی مسیحی خطبه نماز جمعه را بخواند. بنابراین من نماد وحدت ملی شدم و از این رو توطئه مرا به طور مستقیم هدف قرار داد.

آیا چنین اتفاق تاریخی افتخار مسلمانان نیست؟ افتخار مسیحیان نیست؟ و آیا چنین اتفاق عظیمی ثمره اعتقاد به وحدت و گفتگو و رفتار عملی گفتگو محور نیست؟
دوست داشتم در این فاصله چند فراز سخنرانی را بخوانم که عزیز ما خواندند و از این بخش می‌گذرم که تکرار نباشد.

من در جمع شما بزرگواران و با توجه به بحران در منطقه و آینده نگران کننده جهان اسلام تأکید می‌کنم که باید گفتگو را تکریم کرد و در جوامع اسلامی نهادینه کرد. گفتگو را باید از ایام خردسالی شروع کرد. در نظام آموزش و پرورش و تا پایان تحصیلات حوزوی و دانشگاهی ادامه داد.

گفتگو تفننی روشنفکرانه نیست که که خاص نخبگان باشد. هرچند که جمع نخبگان نقش ویژه‌ای در نهادینه کردن آن دارند.

بیایید گفتگو را تکریم کنیم و بر ممارست آن مراقبه کنیم.

بیایید روزی به نام گفتگو در تقویم رسمی خود ثبت کنیم تا در آن روز مانند زمان مراقبه عملکرد یکسال خود را بررسی و ارزیابی و تصحیح کنیم.

دوست دارم در جمع شما اندیشمندان مؤثر جامعه پیشنهادی بیان کنم. شما جمعی هستید با دیدگاه‌های مختلف که در حضور بزرگانی از ادیان و مذاهب گردهم آمده‌اید تا درباره تجربه امام موسی صدر و گفتگو سخن بگویید. هر چند که این پیشنهاد رسماً به مراجع دی صلاح تسلیم شده است.

بیاییم روز 30 بهمن را روزی که امام موسی صدر منسک آغاز روزه را در کلیسای کبوشیین القا کرد به نام روز ملی گفتگو بنامیم.

نهادینه کردن گفتگو نیاز به شعایر و سمبل‌ها و یادمان‌هایی دارد. انتخاب امام و تعیین روزی به نام روز ملی گفتگو راه و شیوه مؤثری است برای نهادیه کردن گفت وگو.

و اما موضوع دوم بحث من

شاید بهترین جمع شما حاضران و برگزار کنندگان و سخنرانان این همایش باشید که می‌توانید با بهره مندی از مبانی علمی به تجزیه و تحلیل جایگاه گفتگو و همزیستی در منظومه فکری و عملی امام موسی صدر بپردازید.

من خود شاهد آن بوده‌ام که گفتگو جوهر افکار و اعمال امام موسی صدر است. از خانواده کوچک ما و تربیت فرزندانم.

تا جمع بستگان و خویشان تا تلاش‌ها و اقدامات درون جامعه شیعیان، ارتباطات و همکاری‌ها و همفکری‌ها با برادران اهل تسنن، همفکری و همکاری با جامعه مسیحیت و ادیان و مذاهب لبنان تا تلاش بی امان ایشان برای توقف درگیری‌های داخلی در لبنان و کاهش خصومت‌های قومی و فرقه‌ای در منطقه همه و همه بر گفتگو به مثابه عقیده و روش استوار بوده است.

عقیده قلبی امام صدر به گفتگو در عمل و در رفتار او تجلی می‌یابد، در ادبیات او موج می زند و حتی مخالفان را به گفتگو می‌آورد. او در مقام گفتگو از مخالفان و منتقدان خود نمی‌هراسد و شجاعانه به میانشان می‌رود تا از دشمنی‌ها بکاهد.

دشمنی‌ها فرزند فاصله‌هاست. فاصله و دوری سبب می‌شود تا تصویر و شناخت درستی از دیگری نداشته باشیم و دیگری نیز از ما تصویر و شناخت درستی پیدا نکند. ایا غیر از ارتباط و گفتگو راهکار دیگری برای شناخت طرفین و کاهش دشمنی و برداشتن فاصله‌ها وجود دارد؟

باز هم از کلام خود امام بگویم که در یکی از مصاحبه‌ها می گویند: «صرف آشنایی مسلمانان با یکدیگر و آشنایی مذاهب با یکدیگر بهترین وسیله برای به وجود آمدن باور کامل و اعتماد کامل و محبت صادقانه میان همه مسلمانان است، چراکه دور بودن از یکدیگر و نشناختن مذاهب، عامل ناسازگاری و بدگمانی و تردید می‌شود و این، مجالی مناسب برای فرصت طلبان و بدخواهان برای توهم زایی در میان مسلمانان نسبت به یکدیگر است.»

اگر به هشدار امام صدر در دهه چهل و پنجاه توجه می‌شد و این شناخت میان مسلمانان تجربه می‌شد و فاصله‌ها برداشته می‌شد و اگر امام ربوده نمی‌شد می‌توان باور داشت که مجالی برای فرصت طلبان و بدخواهان باقی نمی‌ماند تا در میان مسلمانان توهم زایی کنند.

اگر به دکترین ایشان عمل می‌شد و به منظومه رفتاری او تأسی می‌شد و اگر امام ربوده نمی‌شد، و او حرکت و فعالیت‌های وحدت بخش و گفتگو محور خود را ادامه می‌داد، شاید آتش فتنه اینگونه در سرزمین‌های اسلامی بالا نمی‌گرفت. اینک که از هر منظر که نگاه می‌کنیم جایش خالی است: از منظر وحدت دینی، از منظر گفتگو و همزیستی، از منظر کرامت انسان، علم، دین، تمدن، اخلاق. از هر منظری که می‌نگریم جای او خالی است.

خداوندا به ایمانی که در این جمع به تو و به خدمت به انسان و نجات انسان معاصر می‌بینیم، تو را قسم می‌دهم که امام موسی صدر را نجات دهی و ما را از نعمت حضور او باز هم برخوردار فرمایی. الهی آمین. والسلام علیکم و رحمه الله.

ماموستا حاج ملا قادر قادری: امام موسی صدر فقط یک شخص نبود یک جامعه بود و به همین استخبارات دولت‌های عربی و صهیونیسم جلوی کار ایشان را گرفتند و بعد از چهار دهه هنوز سرنوشت ایشان مشخص نیست.

ماموستا ملاقادر قادری در این همایش با اشاره به سابقه خانواده صدر در توجه به موضوع تقریب و جایگاه و تلاش امام موسی صدر در این حوزه، به ریشه یابی وضعیت امروز منطقه و پیدایش گروه‌های تکفیری پرداخت.

ماموستا ملاقادر قادری امام جمعه شهرستان پاوه و عضو شورای برنامه ریزی مدارس دینی اهل سنت بعد از قرائت پیام اسقف سرکیسیان به سخنرانی پرداخت. وی که با وجود بیماری در همایش حضور پیدا کرده بود. در سخنانش گفت: خوشحالم در خدمت سروران اهل فکر و خرد هستم و ممنونم که مرا همراه خود تشخیص داده و به این همایش دعوت کرده‌اند. عرض سلام دارم خدمت تک تک اعضای شرکت کننده خصوصاً صاحبخانه این همایش حضرت حجت الاسلام و المسلمین جناب آقای دکتر لکزایی، سرور عزیزم جناب آقای دکتر بی آزار شیرازی که بنده پنج دهه پیش با فکر ایشان آشنا شدم و زمانی خیلی‌ها خفته بودند ایشان بیدار بود. و همچنین نماینده محترم ارامنه تهران که تشریف دارند. و خاصتا عرض سلام دارم خدمت بانی این جلسه سرکار خانم صدر. امیدوار هستم که بحث بنده مفید باشد برای این عزیزان. چون موضوع نشست و گردهمایی ما گفتگوست، از فرصت استفاده کردم سه مطلب را عرض کنم؛ اشاراتی به کلمات حضرت آیت الله موسی صدر است، تقریب مذاهب و اثر مثبت آن و داعش، زاییده تفرقه مسلمانان است.

وی در مورد بحث اول خود به سخنان امام موسی صدر اشاره و بیان کرد: ایشان در کتاب نای و نی می‌فرماید اگر تعدد فرق باعث جدایی در جامعه گردد بی تردید خطری برای کشور تلقی می‌شود. خواه لبنان باشد یا ایران یا کشور دیگری. این بزرگوار در قسمت دیگری از همین کتاب درباره دارالتقریب می‌فرماید: قدم‌های اول این تقریب را مرحوم پدرم سید صدرالدین صدر با تألیف کتاب خود موسوم به لواء الحمد برداشته است. کل خانواده این بزرگوار همه منادی وحدت و دنبال تقریب بین شخصیت‌های اسلامی بودند.

وی ادامه داد: در نامه ایشان به شیخ حسن خالد مفتی لبنان به تاریخ 1969/10/1 می‌نویسد: مسلمانان باید در حرکت به سوی آینده و ترسیم سرنوشت تاریخ و ادای مسئولیت‌هایشان مسیر خود را بشناسند. در کتاب ادیان در خدمت انسان می‌نویسد ادیان یکی بودند زیرا نقطه آغاز همه آنان یعنی خدا یکیست و هدف آنان یعنی انسان یکیست. و چون هدف را فراموش کردیم و از خدمت انسان دور شدیم، خدا هم ما را به حال خود گذاشت و از ما دور شد و به پاره‌های مختلف بدل گشتیم. جهان یکتا را تقسیم کردیم و انسان را به نابودی کشاندیم.

ماموستا ملاقادری افزود: امام موسی صدر در قسمت دیگر می‌فرماید مشکل ما رهبرانند. اگر رهبران با هم باشند جامعه مشکلی نخواهند داشت. با مروری کوتاه بر کتاب گزارش کمیته پیگیری سرنوشت امام موسی صدر می‌فهمیم لبنان قبل از سال 1338، یعنی قبل از مهاجرت ایشان، چه شیعه و چه سنی و مسیحی سرپرست واقعی نداشتند، در تفرقه زندگی می‌کردند و مشکل معیشتی داشتند. با بزرگواری که ایشان داشتند خفتگان را بیدار و بیداران را بصیرت، و بصیرت یافتگان را مسئولیت داد. نتیجه آن زحمت قهرمانان جنگ 33 روزه در مقابل صهیونیست شد. همت مردانی چون موسی صدر که مرد آزاده‌ای بود، مردگان را زنده کرد، غافلان را بیدار نمود. مردان خدا مردگان را بیدار می‌کنند و امام صدر حقیقتاً این کار را کرد. حقیقت امر این شخصیت فقط یک شخص نبود یک جامعه بود و به همین دلیل استخبارات دولت‌های عربی و صهیونیسم جلوی کار ایشان را گرفتند و بعد از چهار دهه هنوز سرنوشت ایشان مشخص نیست.

ماموستا ملاقادری ادامه داد: قسمت دوم بحث من تقریب است. عصر ما عصر متفاوتی است: از یک طرف جای تقدیر است و از طرفی جای هشدار دارد. شکی نداریم عصر ما عصر پیشرفت علوم، رفاه، بهداشت، ارتباطات است. اما از سوی دیگر عصر جنگ و شبیخون و به دین و معنویت ما، به اسلام و قرآن و رسول ماست. نتیجه آن تفرقه‌ای است که در یمن و بحرین و عراق و سوریه و لیبی شاهدش هستیم. حقیقتاً مشکلات عدیده‌ای در دنیای اسلام است. امروز هر کس به میل خود اسلام را توجیه، آیات را تفسیر و فقه خود را بر سر دیگران به عنوان گلوله می‌کوبد، خون و مال دیگران را حلال می‌داند. این یکی از مشکلات عصر ماست. ما می‌توانیم امروز مؤثر واقع شویم. بخشی از آنچه امروز در جهان اسلام می‌گذرد نتیجه غفلت ما بوده است. امروز دنیا در دست نسلی است که اسیر دنیای مجازی شده‌اند. خوراک روزانه خود را از غیر رهبران دینی می‌گیرند. عقلانیت حکم می‌کند باید هشیار باشیم. امروز باید هر چیزی را در جای خود بگذاریم: صحبت در جای صحبت و گلوله در جای گلوله. امروز هر یک از ما قدمی به جلو برداریم بسیاری از مشکلات حل می‌شود. اما متاسفانه مصالح سیاسی و مصلحت‌های شخصی باعث شده به جای حرکت رو به جلو به عقب برمی گردیم. مذهب‌ها استنباط فقها هستند. اختلاف امت رحمت است. اگر یک مذهب داشتیم یه کتابخانه داشتیم. امروز وجود هزاران کتابخانه رحمت است به شرطی که استنباط فقها را وسیله جنگ قرار ندهیم. مذهب خود را بر دیگران تحمیل نکنیم.

وی به مدیریت و سیاست جمهوری اسلامی نیز اشاره و از آن تقدیر کرد و گفت: جمهوری اسلامی از این باب خیلی خوب استفاده کرده است. اگر در یمن و عراق و سوریه و لیبی و مصر نیز رهبری داشتند به این بلا گرفتار نمی‌شدند. 37 سال از عمر انقلاب اسلامی گذشت. از ابتدای انقلاب شاهد هزاران توطئه سیاسی و قومی و مذهبی بودیم. هر یک از این توطئه‌ها اگر بر ملت دیگری می‌گذشت در همان مرحله اول ملت ساقط می‌شد اما وجود رهبر و مردم هشیار و مسئولین و علمای آگاه و دلسوز باعث شده ما همچنان ایستاده باشیم. همه اقوام و مذاهب به نام ایران در کنار هم هستند. امروز سربلند هستیم و حقیقتاً ثمره این تقریب را در ایران دیده‌ایم.

امام جمعه پاوه ادامه داد: ما نزدیک مرز عراقی هستیم که در آن داعش مصیبتی برای جهان اسلام شده است. قرآن کریم اغراق به شهادتین را نشانه مسلمانی معرفی کرده. ما نمی‌توانیم با استنباط خودمان هر کس را که مثل ما فکر نکرد بگوییم مسلمان نیست. قرآن چنین منطقی را نمی‌پذیرد. ریختن خون مسلمانان در دین پایه و اساسی ندارد.

هر کس به رسالت پیامبر اسلام اغراق کند و اصول دین را قبول کند آن را مسلمان و برادر خود می دانیم. ما تکفیر مسلمانان را از جانب داعش و امثال آن حرام و آن را مشکل جهان اسلام می دانیم. داعش که اسلام را برای خود احتکار کرده‌اند باعث تفرقه و بی اعتمادی بین مسلمانان و تخریب زندگی و جوامع شده‌اند از نظر ما محکوم است. اهانت این گروه به مقدسات و تخریب مساجد و آثار فرهنگی اقوام باعث نفرت سایر ملت‌ها از اسلام شده و ما آن را محکوم کرده و آن را از اسلام نمی‌دانیم. نتیجه کار این گروه اسلام هراسی شده است.

وی به ریشه‌های جریان تکفیری نیز اشاره کرد: جریان تکفیری عمدتاً در مدارس دینی اهل سنت تحصیل کرده‌اند، و حاضرین منبر بعضی از علما و فتوای مفتیان اهل سنت هستند و بعضی از آنان اسیر استخبارات شیوخ منطقه هستند. رهبران آن‌ها اکثراً ماموران غربی‌ها برای پیاده کردن اهداف غربی‌ها هستند. این تشکیلات حقیقتاً یک تشکیلاتی است که آگاهانه یا ناآگاهانه علیه بیداری مسلمین ساخته شده است. قرآن ما را به ایستادگی در مقابل هر فتنه‌ای دعوت کرده. به حمدلله ما در مرز خودمان در مقابل این توطئه ایستاده‌ایم. روزی که موصل را اشغال کردند به همراه دو روحانی دیگر به روستاهای مرزی رفتیم و هشدار دادیم که این گروه وارد این مملکت نشوند و همه مکلفیم امنیت کشور را حفظ کنیم. امنیت برای همه ماست و همه ما از نبودن امنیت ضرر می‌کنیم.

ماموستا ملاقادری در پایان گفت: در خاتمه عرض می‌کنم خداوندا ملت و مملکت را از تمام گزند روزگار محفوظ بفرما. به خانواده بزرگوار امام موسی صدر و بخصوص فرزند این بزرگوار سرکار خانم صدر صبر و ایستادگی بیشتر عطا فرما.
 
دکتر بی آزار شیرازی در همایش «گفت و گو برای زندگی: بررسی تجربۀ امام موسی صدر» گفت: نتیجه مسئله ای که امام موسی صدر درباره وحدت مطرح کرده‌اند، تجمع علمای لبنان است. اینان پشت سر هم نماز می‌خوانند و بسیاری از مسائل را براساس این قاعده فقهی حل کرده‌اند.

وی در ابتدای سخنانش گفت: بسیار خوشوقتم از توفیقی که دست داد که در چنین مجمع عظیم و باشکوهی یادی کنیم از این اسوه حسنه اخلاق و وحدت و تقریب بین ادیان و مذاهب. تشکر می‌کنیم از خانم صدر و همچنین پژوهشگاه تبلیغات اسلامی که این جلسه را مهیا کردند. قران کریم بیان می‌دارد که اگر خدا می‌خواست همه مردم را امت واحد قرار می‌داد. و اراده خداوند به این مسئله تعلق نگرفته. بلکه مردم را به صورت امت‌ها و ملت‌ها و قبایل قرار داده. این اختلافی که میان امت‌ها و ملت‌ها هست دو گونه می‌تواند باشد. یکی اینکه در برابر هم به جدال و تخاصم بپردازند و دیگر اینکه به تعبیر امام موسی صدر رقابت سازنده داشته باشند و وسیله ای باشد برای ترقی و تعالی. خداوند می‌فرماید همواره انسان‌ها با هم در اختلاف به سر می‌برند مگر آن‌هایی که مورد رحمت خدا هستند و روحیه رحمانی دارند. و کسانیکه روحیه رحمانی دارند کسانی هستند که اختلافات میان خودشان را وسیله رشد و ترقی و تعالی قرار می‌دهند. اما کسانی که ابدالدهر می‌خواهند در جهل مرکب بمانند، همواره خودشان را در سفیدی می‌بینند و دیگران را در سیاهی محض و اظهار می‌دارند، هم متعصبین شیعه و هم متعصبین تکفیری‌ها، که جمع میان سفیدی و سیاهی نمی‌شود. اما هیچ یک از رجال تقریب چنین تعریفی از تقریب نکرده‌اند.

وی ادامه داد باید تلاش کنیم که خوبان هر مذهب و هر فرقه و هر ملتی را شناسایی کنیم و با هم متحد شویم. این خواسته رجال تقریب است. آن‌هایی که مخالف تقریب‌اند می گویند فقط ما مسلمان واقعی و نور هستیم. دیگران همه سیاهی مطلق‌اند. قرآن می‌گوید حتی اهل کتاب هم یکسان نیستند. بعضی از آنان هستند که شب‌ها بیدار می‌شوند و آیات خدا را تلاوت می‌کنند و نماز می‌خوانند. حالا که در تمام ادیان و مذاهب افراد خود و بد هستند، ما بایستی به تعبیر امام موسی صدر خوب‌ها دور هم جمع شویم و علیه دشمنان خدا بجنگیم. این کاری بود که امام موسی صدر در میان همه اختلافاتی که میان فرقه‌های فراوان وجود داشت وحدت ایجاد کردند.

جایگاه امام موسی صدر در میان بزرگان اهل سنت

این استاد حوزه به دیدار خود با امام موسی صدر نیز اشاره کرد: در سال 1352 سفری به لبنان داشتم. در آنجا در ضمن دیداری که با امام موسی صدر داشتم، ایشان دستور دادند کتاب‌هایی که بنده به صورت قرآن و طبیعت برای جوانان داشتم برای استفاده در مدارس لبنان به عربی ترجمه شود. بعداً متوجه شدند که بنده عازم سفر مصر هستم و علاقه مندم که دانشگاه الأزهر و دارالتقریب و مجمع البحوث الاسلامیه را ببینم. ایشان به مجمع البحوث الاسلامیه مصر تلفن کردند. زمانی که به مصر رفتم دیدم از طرف مجمع برای استقبال ما آمدند و حدود ده روز از ما پذیرایی کردند. آنجا بود فهمیدم که امام صدر چه احترام و عظمتی در میان شخصیت‌های الازهر دارند. ایشان در نوشته‌هایشان بیان کردند که این فکر تقریب را ابتدا از پدرشان دارند. پدرشان که یکی از مراجع بودند و مسئولیت حوزه را به عهده داشتند ایشان کتابی را به نام لواء الحمد نوشتند که که احادیث مشترک بین مذاهب اسلامی را جمع کرده‌اند که کار بسیار مهمی بوده. وقتی که پدر امام موسی صدر متوجه تأسیس دارالتقریب مصر شدند نامه بسیار جالبی به دارالتقریب مصر نوشتند  و بیان کردند که من عبارتی را پیدا نمی‌کنم که بیانگر شعف و علاقه من به این ایده تقریب باشد.

وی ادامه داد: کمالات و کارهای امام موسی صدر باعث می‌شود آیت الله سید عبدالحسین شرف الدین وصیت کنند که جانشین من امام موسی صدر باشند و می دانیم که علامه شرف الدین هم از قبل از تأسیس دارالتقریب یکی از منادیان مهم تقریب بودند. ایشان به مصر رفتند و با مقامات الازهر دیدارها و ملاقات‌هایی داشتند که در کتاب المراجعات آمده است. این کتاب نمونه ادب در کلام و نگارش است و این نکته بسیار مهمی است. افرادی که می‌خواهند مذهبشان را تبلیغ کنند باید از چنین شخصیت‌هایی یاد بگیرند که چگونه با اخلاق و ادب مذهب اهل بیت را معرفی کنند. این نمونه ای است از موفقیت تبلیغ و گفتگوی سازنده. ملاحظه می‌کنیم که امام موسی صدر سال‌ها شاگردی مراجع قم و نجف را داشتند. امام موسی صدر بیان می‌کنند که ما وظیفه داریم راه ناتمام سید جمال الدین اسدابادی را دنبال کنیم. شهید سید محمدباقر صدر هم در سخنرانی‌هایشان گفته‌اند من تمام عمرم را وقف وحدت مذاهب اسلامی کرده‌ام. و در کتاب‌هایشان ملاحظه می‌کنیم که چگونه ارا و نظریات همه مذاهب را به خوبی و با احترام بیان کرده‌اند.

راه حل امام موسی صدر در تقریب گفتگو و شناخت مستقیم است

حجت الاسلام بی آزار شیرازی اظهار کرد: راه حل عملی تقریب در روش امام موسی صدر مسئله گفتگوست. مسئله شناخت مستقیم است. متاسفانه ما شناخت مذاهب را از نوشته‌های مخالفان به دست می‌آوریم و چیزهایی را علیه دیگران مطرح می‌کنیم و با نفی دیگران می‌خواهیم خود را اثبات کنیم اما این روش نتیجه نداده است. نتیجه این شده که چگونه استعمارگران به دست افراطگرایان فرقه‌ها همواره مشغول فحاشی هستند و کارشان نتیجه ای جز اختلاف دائم ندارد. اما امام موسی صدر در لبنان نامه بسیار مؤدبانه و اخلاقی به مفتی بزرگ اهل سنت لبنان می‌نویسند و ایشان را دعوت می‌کنند که کاری کنیم که با هم اتحاد برقرار کنیم. مسلمانان به جای جنگ با یکدیگر با هم یکی باشند. و روش‌های جالبی را با ادب بیان کردند و می گویند این موضوع تازه ای نیست و در زمان ما شخصیت‌هایی مانند شیخ شلتوت و آیت الله بروجردی و آیت الله شرف الدین و دیگران در راه وحدت گام برداشته‌اند و سعی کرده‌اند مسلمانان را به یکدیگر بشناسانند. جالب است که ملاحظه می‌کنیم مفتی اهل سنت لبنان به نامه امام موسی صدر چه پاسخ زیبایی می‌دهد و آنگاه امام موسی صدر به مصر می‌روند. در آنجا با شخصیت‌های مهم الازهر گفتگو می‌کنند. با شیخ جامع آن روز الازهر، دکتر فحام، گفتگوی دوستانه ای به عمل می‌آورند. گفتگویی که توأم با اخلاق است. همین گفتگو اثرات فراوانی می‌گذارد و باعث می‌شود برای اولین بار شیخ الازهر به همراه چند شخصیت دیگر به ایران و قم بیایند و با علمای بزرگ شیعه در ایران دیدارهای جالب داشته باشند. این‌ها یکی از ثمرات دیدار دوستانه امام صدر با دکتر فحام است.

وی ادامه داد: در زمان شیخ فحام تلاش گسترده ای صورت گرفت که فتوای تاریخی شیخ شلتوت را بشکنند. از ایشان خواستند فتوایی علیه فتوای شیخ شلتوت اعلام کند اما همین دوستی که امام صدر برقرار کردند باعث شد که ایشان جواب دندان شکنی به مخالفین بدهد. ایشان در نامه‌اش نوشت که شلتوت استاد من در فقه و ادبیات و تفسیر بوده. من چگونه می‌توانم فتوای استاد خودم را لغو کنم.

امام موسی صدر با گفتگو فقه شیعه را در قانون مصر ثبت کرد

وی بیان کرد: امام موسی صدر در مجمع البحوث الاسلامی قاهره شرکت می‌کنند. این مجمع، جمعی است در کنار الازهر که از زمانی که فقه مقارن در الازهر دایر شد و فقه زیدی و امامی هم جزو فقه مقارن قرار گرفت و نتایج بسیار خوبی گرفتند و بسیاری از سوتفاهم ها برداشته شد. در کنار الازهر مجمع البحوث را تأسیس کردند که روی فقه تقنینی کار کنند. فقه تقنینی مصر را بازنگری کنند و آن را با نظریات مذاهب بازخوانی کنند و به دور از تعصب هر کدام از آرا را که دلیلش قوی تر بودند برگزینند. در این میان موفق شدند ابتدا چند قانون خانواده را تغییر دهند. برخی از این قوانین را خود شیخ محمود شلتوت به تصویب رساند. بعد از وی در زمان‌هایی که امام موسی صدر عضو این مجمع شدند در حدود پنجاه قانون از قوانین مصر و به تبع آن سایر کشورهای اسلامی تغییر کرد و مطابق فقه اهل بیت شد. این، ثمره دیدارهای سازنده امام صدر و اخلاق و گفتگوی بسیار عالی ایشان است.

بی آزار شیرازی تأکید کرد: وظیفه ما این است که خودمان را مانند امام صدر معرفی کنیم. اگر خودمان را خوب معرفی کنیم ثمرات فراوانی خواهد داشت. ملاحظه می‌کنیم که در این جلسات امام صدر چگونه شرکت می‌کنند و یکی از پیشنهاداتی که به مجمع البحوث می‌دهند حل اختلافات مسلمانان در عید فطر است. ایشان مسئله وحدت آفاق را مطرح می‌کنند که نظر بسیاری از اهل سنت و مراجع شیعه است و آن را مورد برسی قرار می‌دهند و نظر امام صدر را می‌پذیرند و تصویب می‌کنند و می گویند این پیشنهاد متناسب با مسئله وحدت است. ملاحظه می‌کنیم که چگونه امام موسی صدر با سران کشورها دیدار می‌کنند. چرا که می‌دانند الناس علی دین ملوکهم. اگر بتوانند در آنان تغییر ایجاد کنند مردم هم تغییر می‌کنند. ایشان هم با علما و هم سران کشورها دیدار داشتند و در این دیدارها اثرات بسیاری گذاشتند.

وی افزود: در فقه تقنینی ملاحظه می‌کنیم که فقه عترت چه درخشش جالبی پیدا می‌کند. در حالی که بسیاری فکر نمی‌کردند شیعه فقه مدونی داشته باشد. در اینجا حدود بیست قانونی را که مطابق با فقه اهل بیت تغییر پیدا کرده است فهرست کرده‌ام که در قم مجدداً منتشر شده است. و این‌ها همه از ثمرات ملاقات‌های سازنده امام موسی صدر است.

وحدت علمای لبنان نتیجه تلاش امام موسی صدر

وی در پایان گفت: نتیجه مسئله ای که امام موسی صدر درباره وحدت مطرح کرده‌اند، تجمع علمای لبنان است. اینان پشت سر هم نماز می‌خوانند و بسیاری از مسائل را براساس این قاعده فقهی حل کرده‌اند. و به مشترکات میان مذاهب عمل می‌کنند. این تجمع علمای لبنان می‌تواند الگو باشد. الان در ایران متأسفانه این مشکل را داریم که برای نماز خواندن با هم مشکل داریم. ما می‌توانیم این اختلافات را برچینیم. که بتوانیم ید واحدی در برابر دشمنان باشیم. امروز می‌بینیم که استعمارگران چطور فرقه‌ها و عقاید افراطی را حمایت می‌کنند و برایشان تریبون فراهم می‌کنند اما امام موسی صدر را که تمام ادیان را به وحدت فرامی خواند پنهان نگاه می‌دارند. امیدواریم که هرچه زودتر ایشان را زیارت کنیم و از اخلاق نیکشان استفاده کنیم.

****

همایش گفت وگو برای زندگی: بررسی تجربه امام موسی صدر با پرسش پاسخ به پایان رسید. در این بخش که تمام سخنرانان در آن حاضر بودند سؤالات مختلفی مطرح شد که هر کدام از سخنرانان به تناسب به آن‌ها پاسخ دادند.

به گزارش روابط عمومی مؤسسۀ فرهنگی تحقیقاتی امام موسی صدر، همایش گفت وگو برای زندگی: بررسی تجربه امام موسی صدر روز چهارشنبه، 28 بهمن 1394، با حضور نمایندگان ادیان و مذاهب در پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در قم برگزار شد.

همایش گفت وگو برای زندگی: بررسی تجربه امام موسی صدر با پرسش و پاسخ به پایان رسید. در این بخش که تمام سخنرانان در آن حاضر بودند سؤالات مختلفی مطرح شد که هر کدام از سخنرانان به تناسب به آن‌ها پاسخ دادند.

حجت الاسلام دکتر بی آزار شیرازی در پاسخ به این پرسش که چگونه می‌توان روش تبلیغی و گفتگویی امام موسی صدر را نهادینه کرد، پاسخ داد: قرآن کریم بهترین رهنمودها را به ما داده است. در سوره آل عمران 82 آیه برای گفتگوی پیامبر با جمع مسیحیان نازل شده که در این آیات گفتگو و جدال «بالتی هی احسن» پیامبر را مشاهده می‌کنیم. امام موسی صدر هم به این رهنمود توجه کردند. بدون جدال و ستیز و با گوش دادن به صحبت‌های دیگران می‌توانیم این مسائل را به بهترین وجه در جامعه پیاده کنیم.

حورا صدر، مدیر مؤسسه امام موسی صدر در مورد اینکه حضور در کنفرانس‌های کشورهای اسلامی چقدر می‌تواند در معرفی عقیده امام موسی صدر مؤثر باشد، گفت: می‌توانیم از سیره عملی خود ایشان الهام بگیریم که چگونه در مجامع علمی مذاهب دیگر شرکت کردند. ایشان سیره ای از خودشان نشان دادند که نسبت به خودشان اعتماد را جلب کردند. در طول فعالیت هدفشان این بود که فاصله‌ها را کم کنند. اگر نیت سلامت باشد انشالله موفق خواهد بود.

ماموستا ملاقادری راز ماندگاری اندیشه امام موسی صدر را با وجود حضور شخصیت‌های مختلف در جهان اسلام سه موضوع می‌دانست: تواضع، اعتماد به مخاطبان و اعتماد به حرف‌های خود. این سه مسئله مواردی بودند که توانستند اندیشه ایشان را تا امروز و آینده محفوظ بدارند.

از کشیش نرسیسیانس سؤال شد آیا امکان دارد در این عصر هم شاهد دعوت از علمای شیعه و سنی برای سخنرانی در کلیسا باشیم؟ وی در پاسخ جمله ای از انجیل خواند که آن طور که می‌خواهید با شما رفتار کنند رفتار بفرمایید. و سپس افزود: اگر این قانون طلایی انجام شود وحدت مطمئنتا اتفاق می‌افتاد. اگر همدیگر را به همان صورت که هستیم، بپذیریم محبت و یکرنگی برقرار خواهد شد. اگر امام صدر مورد تأیید همه قرار گرفت به دلیل خضوع و محبتی بود که نسبت به ادیان داشتند. انشالله که همیشه پیرو چنین رهبرانی باشیم و نسبت به یکدیگر شکیبایی نشان دهیم و خضوع و فروتنی داشته باشیم. هماطنور که عیسا مسیح نسبت به شاگردانش نشان داد. یعنی آمادگی داشته باشیم که همیشه به یکدیگر خدمت کنیم و فروتنی داشته باشیم و همدیگر را به همان صورت بپذیریم.

سپس حورا صدر توضیحاتی درمورد فعالیت‌های مؤسسه بیان کرد.

از کشیش نرسیسیان سؤال شد پیامبر اکرم برای اخلاق آمده‌اند. حضرت مسیح نیز دعوت به اخلاق می‌کنند. آیا اخلاق نمی‌تواند محور مشترک گفتگوی اسلام و مسیحیت باشد؟ جامعه مسیحیت در این باره چه گام‌هایی برداشته‌اند؟

وی پاسخ داد: اصل مشترک بین ادیان محبت است. اگر نسبت به یکدیگر همیشه محبت نشان بدهیم و صبور باشیم، تمام شریعت پیامبران را انجام داده‌ایم. براساس همین اصل گفتگوهای بین اسلام و مسیحیت برقرار است؛ از طریق شورای جهانی کلیساها و سازمان فرهنگ و ارتباطات. این گفتگوها بیشتر براساس مشترکات بین ادیان برقرار است و سعی می‌شود کدورت‌ها و سوتفاهم ها را رفع کند و خدا را شاکریم که به نتایج بسیار خوبی رسیده‌اند.

ماموستا ملاقادری در مورد حضور زمینه لازم برای برگزارش همایش‌هایی درمورد امام موسی صدر در مناطق سنی نشین گفت: در خانواده صدر چند خصلت وجود دارد: مانند دانش، عقل، شجاعت، تواضع و دلسوزی. به نظرم هرکس با این ویژگی‌ها در همه جا پذیرفته می‌شود.

عبدالکریم بی آزار شیرازی در پاسخ به این پرسش که چگونه می‌توان از اندیشه‌های امام موسی صدر در حل بحران‌های امروز جامعه کمک گرفت، بیان کرد در جهان امروز مشکل تکفیری‌ها را داریم. تکفیری‌ها در واقع همان خوارجی هستند که در زمان حضرت امیر بودند. حضرت امیر قبل از اینکه با خوارج تکفیری بجنگند با آن‌ها گفتگو کردند. قرآن می‌فرماید و جاهدهم به جهاد کبیرا. یعنی با این افراد به وسیله قرآن جهاد کن. حضرت امیر این جهاد کبیر را با تکفیری‌ها زمان خود انجام دادند و ابن عباس را که متخصص قرآن بود برای گفتگو با خوارج فرستادند. گفته می‌شود در اثر این گفتگو دو سوم جمعیت از خوارج خارج شدند و یک سومشان به سپاهیان حضرت پیوستند. ما بایستی به این روش حضرت امیر توجه کنیم که تمام خوارج بالاجماع حضرت امیر را تکفیر کردند اما حضرت امیر آنان را تکفیر نکردند و مادامی که دست به اسحه نبردند حضرت هم دست به اسلحه نبردند. باید روش امام موسی صدر را که با گفتگو بسیاری از سوتفاهم ها را حل می‌کردند، در پیش بگیریم. درست است که عده ای دشمنند اما عده ای هم جاهل و بی اطلاع‌اند. اگر به طرف آنان برویم و صحبت کنیم بسیاری از سوتفاهم ها کنار می‌رود.

حاشیه نوشت:

ـ مراسم با کمی تأخیر آغاز شد اما در زمان مقرر به اتمام رسید.

ـ استقبال بسیار خوبی از برنامه صورت گرفت. به طوری که در اواسط برنامه مسئولان اجرایی مجبور به اضافه کردن صندلی شدند.

ـ بعد از پیام اسقف سرکیسیانس قسمتی از مستند روایت فتح با موضوع گفتگوی ادیان و مذاهب پخش شد که برخی از حاضران را تحت تأثیر قرار داد.

ـ تعدادی از علاقه مندان جوان امام موسی صدر از تهران به صورت گروهی در برنامه شرکت کردند.

ـ ویژه نامه مفصلی درمورد گفتگو آماده شده بود که به حضار اهدا می‌شد.

ـ نامه ای از طرف مؤسسه فرهنگی تحقیقاتی امام موسی صدر خطاب به وزیر ارشاد برای پیشنهاد ثبت روز 30 بهمن به نام روز گفتگو تهیه شده بود که به امضای سخنرانان همایش و شرکت کنندگان رسید. 30 بهمن روز انجام موعظه روزه مسیحیان به وسیله امام موسی صدر در کلیسای کبوشیین بیروت است.

ـ  در پایان همایش برنامه پرسش و پاسخ انجام و مهمانان و سخنرانان همایش عکس یادگاری گرفتند.

ـ گفتنی است مجری برنامه در فواصل همایش سخنان امام موسی صدر را قرائت می کرد.

 ****

همایش «گفت وگو برای زندگی: بررسی تجربه امام موسی صدر» با همکاری پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامیِ دفتر تبلیغات اسلامی قم و مؤسسۀ فرهنگی تحقیقاتی امام موسی صدر، رروز چهارشنبه، ۲۸ بهمن ۱۳۹۴ از ساعت ۹ تا ۱۲ پیش از ظهر در سالن همایش پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، واقع در قم، ابتدای خیابان معلم برگزار شد.

امام موسی صدر، در تاریخ ۱۹ فوریه ۱۹۷۵ (۳۰ بهمن ۱۳۵۳)، در قالب خطبۀ موعظۀ آغاز روزه، در کلیسای کبوشیین بیروت سخنرانی به‌یادماندی و تاریخی‌ای با عنوان «ادیان در خدمت انسان» ایراد کرد. در این مراسم، که بزرگان مسیحیت لبنان در آن شرکت جستند، در بالا‌ترین سطوح سیاسی و دینی فرقه‌های مسیحی، و به عنوان نماد «گفت وگو و تعایش» از امام صدر تجلیل به عمل آمد. شارل حلو، رئیس‌جمهور اسبق لبنان، در این باره می‌گوید: «برای نخستین بار در تاریخ مسیحیت یک روحانی غیرکاتولیک در یک کلیسای کاتولیک و برای جمعی از مؤمنان در جایگاه موعظه سخن می‌راند. این اتفاق نه‌تنها اعجاب‌انگیز بلکه موجب تأمل و تفکر عمیق و درازمدت است.» اقدام بعدی امام دعوت از بزرگان مسیحیت برای ایراد خطبه‌های نماز جمعه بود، اما به سبب جنگ داخلی این برنامه تحقق نیافت.