شریف لک‌زایی

اخبار، گفتگوها، یادداشتها، مصاحبه ها و مقاله های دکتر شریف لک زایی

تأمل در یک مسأله کهن
ساعت ٩:۳۳ ‎ب.ظ روز شنبه ۱ اسفند ۱۳۸۳  کلمات کلیدی: یادداشت ، نقد فیلم ، وبلاگ ، پرشین بلاگ

ایام عزای حسینی بر رهروان فضیلت جو و آزادی طلب آن امام آزادمنش و فضیلت مدار تسلیت باد.

 

این روزها، داود میرباقری، کارگردان برجسته کشورمان در حال ساخت مجموعه تاریخی مختارنامه است. وی تا کنون مجموعه های با ارزش مشابهی، همانند مجموعه امام علی(ع)، معصومیت از دست رفته و مسافر ری، را در کارنامه هنری خود به ثبت رسانده است. مختارنامه، چنان که از نامش آشکار است، به حوادث سال های پس از شهادت امام حسین(ع) و خون خواهی مختار در پی شهادت امام می پردازد. آن طور که در گفت و گوهایش نیز مطرح کرده است، در این مجموعه با محدودیت های مجموعه امام علی(ع) در ممنوعیت نمایش چهره آن حضرت مواجه نیست و به راحتی توانسته است از قابلیت ها و ظرفیت های نقش ها برای مطلوب تر ساختن داستان بهره گیرد.

متأسفانه فیلم سازانی که به سراغ مضامین تاریخی و به طور خاص امامان شیعه می روند همواره با مشکل ممنوعیت نمایش چهره آنان مواجه بوده اند و این مسأله گاه موجب شده است که عطای ساخت یک مجموعه را به لقای آن ببخشند و یا اینکه حضور و بروز و ظهور آن شخصیت برجسته را در آن مجموعه به قدری تنگ و محدود و کم اثر کنند که تمام آن چه تولید شده را تحت تأثیر قرار بدهد. البته این دومی گرچه ممکن است تا اندازه ای برخی مضامین معنوی و تاریخی را منتقل سازد اما با این حال، در فقدان چهره اصلی، نمی تواند آن گونه که باید از عهده پردازش نقش صاحب اصلی آن مجموعه بر آید.

نمونه این وضعیت را می توان در تولید مجموعه امام علی (ع) به خوبی مشاهده کرد. این مجموعه اگرچه دارای ساختی قوی و خوب است و برخوردار از مضامین بلند است اما در طرح و پردازش چهره اصلی مجموعه یعنی امام علی(ع) ناکام و ناموفق است. به گونه ای که این مسأله باعث شده است عامل تحرک تاریخ در این مجموعه در نقش نازل عامل جنسی تنزل یابد و با تأسف، قطام بازیگر نقش اصلی گردد – آنچه که در سایر مجموعه های میرباقری نظیر معصومیت از دست رفته نیز متأسفانه رخ نموده است. در مقابل، مجموعه ولایت عشق که پس از آن تولید شده است، و بخش هایی از رندگی و زمانه امام رضا(ع) را به تصویر می کشد به نسبت بیشتر موفق و تأثیر گذار بوده است. گرچه آن هم دچار مشکلات خاص خودش می باشد.

تأسف بارتر این که گاهی از همین مقدار هم با همه کاستی هایش دریغ می شود. نمونه آن آغاز و توقف تولید مجموعه امام حسین(ع) است که بنا به دلایلی، آن گونه که در خبرها آمده بود، با تعطیلی مواجه شده است و امیدها برای دیدن مجموعه ای نه حتی قوی تر از مجموعه های پیشین در باب امامان، که حتی مشابه را از مشتاقان دریغ کرده است. در این میان می توان برای ساخت چنین مجموعه هایی استدلال کرد و یا منتظر تولید مجموعه هایی از این دست بود. نباید گذاشت همین آب باریکه هم بخشکد و همچنان شاهد پخش مجموعه های نازل و مبتذل بود که نه تنها چیزی بر کمالات مردم فهیم جامعه ما نمی افزایند که همین مقدار باقی مانده را نیز فاسد می سازند.

شاید بتوان گفت یکی از دلایل توجه و رغبت برخی تهیه کنندگان و کارگردانان برای تولید مجموعه های دینی غیر اسلامی، موانع کم تر موجود در ساخت آنها است. از این رو به دلیل حساسیت بسیار بالا، فضا به سمتی سوق می یابد که عرصه برای ساخت فیلم ها و مجموعه های دینی اسلامی کم تر و کم تر می شود، و به رغم وجود محتوای بسیار ناب معارف دینی اسلامی و تاریخ بسیار پر تب و تاب سرزمین های اسلامی، شاهد تولید محصولات دینی غیر اسلامی هستیم.

توجه به یک مسأله بسیار مهم و با قدمت را تمی توان از نظر دور داشت و آن اینکه تکلیف ممنوعیت نمایش چهره پیامبران و به ویژه امامان در این گونه مجموعه ها به گونه ای روشن گردد و راه را برای تولید فیلم ها و مجموعه های غنی فراهم سازد. این مسأله خاتمه نمی یابد جز با تلاش و کار جمعی پژوهشی تخصصی و آشنا به مسأله، با توجه به اختلافات موجود در این زمینه، که با کار مداوم و فشرده به بررسی این مشکله بپردازد و با ارزیابی مبانی، ادله و نظرات فقهی ممنوعیت نمایش چهره معصوم، تکلیف این گونه فیلم ها و مجموعه ها و سازندگان آن را نسبتاً مشخص سازد. در هر حال، در صورت جواز نمایش چهره معصوم، این مسأله به رونق و گسترش تولید این مجموعه ها می انجامد و در غیر این صورت، وضعیت موجود تداوم می یابد و چیزی از دست نمی رود.

جای طرح این پرسش باقی است که به راستی متولیان و نهادهای رسمی دین چه تدابیری برای حل این مسأله اندیشیده اند؟ آیا جز منع و محدودیت و ممنوعیت و راندن تولیدکنندگان این گونه فیلم ها و مجموعه ها و توقف برخی کارهای در حال انجام، نظیر مجموعه امام حسین(ع)، کاری ایجابی هم انجام گرفته است؟